Zeytin, sırf bir tarım eseri değil; kültürel bir simge, bir miras, bir aidiyet hissi… Bu yüzden Türkiye’de her zeytin ağacı tartışması direkt kalbe dokunuyor. Son olarak TBMM gündemine gelen yasa teklifiyle birlikte ‘zeytinlik alanlarda madencilik yapılabilir mi?’, ‘zeytin ağaçları taşınabilir mi?’ soruları yine tartışma konusu oldu.
KAVGA ETMEK KAİDE DEĞİL
Bugüne kadar kamuoyunda ‘zeytin taşınmaz, taşınırsa ölür’ tarafında yerleşen algıya Prof. Celal Şengör’den farklı bir çıkış geldi. “Zeytin barıştır, medeniyettir. Lakin tıpkı vakitte yerin altındaki kaynaklarla birlikte düşünülmelidir. Madencilikle etraf birbiriyle hengame etmek zorunda değil” diyen Prof. Şengör zeytin ağaçlarının uygun halde taşınabileceğini şöyle söz etti:
“Benim de bin zeytin ağacım var. Nakletmek sıkıntı lakin imkânsız değil. Kök yapısı korunarak, hakikat vakitte ve formülle yapılırsa zeytin taşınır. Üstelik öteki yere dikildikten sonra eser de verir.”
İKİSİ BİRLİKTE DE YAPILABİLİR
Şengör’e nazaran temel sıkıntı, taşıma sürecinin bilimsel altyapıyla yürütülmesi: “Maden alanlarından köylüye verilen ağaçların, sulama sistemiyle, iklimiyle, uygun toprağıyla birlikte verilmesi gerekir. Bilimsel bir altyapıyla birlikte bu tip hibelerin düşünülmesi ve köylüye verilmesinde büyük yarar var.”
Şengör, madencilik ve zeytinciliğin birlikte yapılabileceğini anlatırken, “Zeytinliklerin altındaki maden çıkarıldıktan sonra bölge rehabilite edilir, tekrar zeytin dikilir. Ben Brezilya’da bunu gördüm. Kocaman bir maden alanı sonradan nefis bir parka dönüştürülmüştü” tabirini kullandı.
DÜNYA VE TÜRKİYE ÖRNEKLERİ
Bazı çevreler ve akademisyenler ise zeytin ağacının taşınamayacağını öne sürüyor. Münasebet olarak ağacın toprağıyla, iklimiyle bir bütün olması, öbür yere taşındığında tıpkı randımanı verememesi gösteriliyor. Türkiye’de daha evvel taşınan zeytinlikler ortasında en bilinen örneklerden biri, Muğla Hüsamlar’daki zeytinlikler. Bu bölgede taşınan binlerce ağaç büyük oranda tuttu ve yine eser verdi.
İtalya ve İspanya üzere zeytincilikte önder ülkelerde de taşınma uygulamaları muvaffakiyetle hayata geçiriliyor.
