Mimar Sinan’ın “ustalık eserim” dediği Edirne’deki Selimiye Camii, “orijinal” nakışlarını arıyor… Sultan II. Selim tarafından 1570’li yıllarda büyük mimara yaptırılan mescitte, Vakıflar Genel Müdürlüğünce 2021’de başlatılan ve nihayete yaklaşılan büyük onarımda, ana kubbedeki nakışların nasıl yenileneceği tartışma mevzuu oldu. Edirne Kültür Varlıklarını Müdafaa Bölge Kurulunca onaylanıp son hâline nazaran tamamlanan kubbe kalemişi uygulaması, birtakım sanatkarların itirazı üzerine ocak ayında durduruldu.
“Selimiye Tahkik ve Tespit Kurulu” ismi altında görüş bildiren sanatkarlar ve akademisyenler, Selimiye’nin ana kubbesindeki orjinal nakışların, 19. yüzyılda barok gibisi bir üslupla yapılmış desenlerle değiştirildiğini ve artık bunun tekrar canlandırıldığını sav ediyor. Heyet, desenlerin rekonstrüksiyonla beş asır evvelki birinci hâline çevrilmesi davetinde bulunuyor.
Türkiye gazetesinin haberine nazaran Memleketler arası Anıtlar ve Sitler Kurulu (ICOMOS) Türkiye Ulusal Komitesi ise caminin yepyeni kalemişi desenlerinin günümüze ulaşmadığını, ana kubbede 19. değil, 18. yüzyıldan kalma katmanlar olduğunu ve bunların korunması gerektiğini savunuyor.
Mevzuya dair kamuoyuna şimdi bir açıklama yapılmazken, kubbedeki süslemelerin akıbeti hakkında son kararı Ankara’daki Vakıflar Genel Müdürlüğünün vermesi bekleniyor.
“KUBBE NAKIŞLARI ÖZGÜNE UYMUYOR”
Türkiye gazetesine açıklama yapan “Selimiye Tahkik ve Tespit Kurulu”ndaki isimlerden sanatçı Semih İrteş “Selimiye’nin ana kubbe işlemelerinin 1800’lü yıllara kadar orjinal halde geldiğini düşünüyoruz. Lakin bu tarihten sonra yapılan yenilemede kubbe desenleri barok gibisi karışık bir üslubla değiştirildi. 1950’li yıllara gelindiğinde ise Sinan bölümünün özgün nakışlarından bir kısmı sıva altında keşfedildi. 1970’li ve 80’li yıllarda bu özgün kalemişleri, caminin yarım kubbeleri ve kemerleri üzere kısımlarında tekrar canlandırıldı. Lakin 1983’te yapılan onarımda Selimiye Camii’nin ana kubbe nakışları özgüne uymayan üslupla tekrar yapıldı” diye konuşuyor.
“CAMİNİN RUHUNA ZİYAN VERİYOR”
Selimiye’nin bir kısmının özgün, öbür kısmının ise sonradan yapılan kalemişleriyle süslü olmasının caminin ruhuna ziyan verdiğini savunan İrteş “Mimar Sinan’ın Selimiye’si Osmanlının klasik periyodunun doruğunu temsil eder. Sonradan eklenen farklı üsluplar ve ögeler yapıtın anlatımını zayıflatır. Şimdiki durum, Sinan mescitlerinin ruhuna uymamaktadır ve o dâhi mimarın şaheserine gölge düşürmektedir. Mimar Sinan’ın yapıtlarında artık olduğu üzere muhakkak ağır bir süsleme yoktur. Ziyaretçiler bu süslemeleri, orjinal zannetmektedir” sözlerini kullanıyor. İrteş, birtakım sanat tarihçilerinin Selimiye’yi bir arkeolojik alan üzere görüp katmanları saklamak istediklerini kaydederek “Bu Sinan’ı hazmedemediğimiz manasına gelir” yorumunu yapıyor.
YARIM KUBBEDEKİ DESENLERİ ANA KUBBEYE TAŞIYALIM
Selimiye Camii’nin ana kubbesinin çarçabuk özgün hâline kavuşturulabileceğini savunan İrteş, kelamlarına şöyle devam ediyor: Sinan mescitlerinde ana kubbe nakışları ile yarım kubbe nakışları birebirdir. Hasebiyle caminin yarım kubbelerindeki orjinal kalemişlerini ana kubbeye taşıyabiliriz. Daha önce benzerleri yapıldı, tekrar yapabiliriz.”
“AĞIR BİR KARAR”
Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Klâsik Türk Sanatları Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Kaya Üçer ise hususun dikkatli bir halde ele alınması gerektiğini vurgulayarak şöyle konuşuyor: Selimiye Camii’ndeki bugünkü onarımın sebebi 1980’li yıllarda kubbenin çimento sıvayla ile kaplanıp fazla bir ağılık meydana getirmiş olmasıdır. Bina çimentonun yaptığı gereksiz yükten kurtuldu. Lakin Mimar Sinan yapılarına baktığımız vakit, kubbelerde şu anki kadar ağır bir kalem işi görmüyoruz. Ehl-i hiref (esnaf) defterlerine baktığımızda da bu hususta birçok bilgiye ulaşabiliyoruz. Hasebiyle yarım kubbelerdeki orjinal olduğu düşünülen desenler, ana kubbeye taşınabilir. Ama buna her alandan isimlerden oluşan bir heyet karar vermelidir. Bu ağır bir karar. Zira bizdeki barok, rokoko ve ampir üzere üsluplar yedi padişah eskitmiştir. Yani bu süslemeler çok uzun bir vakit kalmıştır; o denli yahut bu türlü bir hafıza oluşmuştur.
Odatv.com
