İYİ Parti’den istifa eden eski milletvekili Aytun Çıray, toplumsal medya hesabından dikkat çeken bir paylaşımda bulundu. Türkiye Cumhuriyeti tarihi üzerine çalışmalarıyla tanınan emekli büyükelçi Bilal Şimşir’in “İngiliz Evraklarıyla Türkiye’de Kürt Sorunu” isimli kitabından bir kısmı aktaran Çıray, Kürtlerin etnik kökenine dair 19. yüzyılın sonunda yazılan İngiliz ansiklopedilerindeki sözleri gündeme getirdi. Çıray’ın aktardığına nazaran, Encyclopedia Britannica’nın 1875-1911 yılları ortasındaki baskılarında Kürtlerin “Turan kökenli” olduğu yazılırken, bu görüş daha sonra “İran kökenli” olarak değiştirilmiş. Paylaşımda, bu değişikliğin İngiliz dış siyasetindeki taraf kaymalarıyla kontaklı olabileceği tez edildi. Tartışmalı sözler, toplumsal medyada geniş yankı buldu.
İşte Çıray’ın paylaştığı o kısım:
“KÜRT SORUNU”NUN KAYNAĞINI AÇIKLIYORUM!
1971 yilında da Kürtlerin etnik kökeni konusunda bir araștır- ma yapmam için Ankara’dan talimat aldım.
İsmet İnönü, Lozan’da Musul vilayetinin Türkiye’ye bağlanmasını isterken, Kürtlerin Turan soyundan olduklarını da savunmuș.
Resmi tutanakta Paşa’nın sõyle bir cümlesi var: “Kürt halkının iran kökenli olduğu öne sürülmüştür; meğer, bu iddiayı, Kürtlerin Turan kökenli olduğunu kabul eden, Encyclopedia Britannica yalanlamaktadır.”
Ismet Pașa’nin Ocak 1923’te yaptığı bu konuşma 48 yıl sonra Ankara’da hatırlanmış ve benden bu mevzuyu aydınlatmam isteniyordu.
Ínsan hakikaten merak ediyor: Encyclopedia Britannica’da tam olarak ne denmiști?
Kürtlerin Turan soyundan geldiği ansiklopedinin hangi baskısının hangi hususunda belirtilmiști?
O maddeyi yazan kimdi ve tezini hangi kaynaklara dayanarak ileri sür-müștü?
Araştırınca şunlar1 gördüm: Kürtlerin Turan soyundan oldukları, Encyclopedia Britannica ‘nin dokuzuncu edisyonunda (1875- 1889) yayımlanmış olan “Kürdistan” hususunda yer almıştır.
Bu maddeyi kaleme alan kiși Sir Henry Creswicke Rawlinson (1810- 1895) isminde bir Ingilizdir.
Rawlinson, asker, diplomat ve Asuri tarihi uzmanıdır.
Asuri çivi yazılarını okuyan bir kişidir.
İran’da, Irak’ta, Türkiye’de uzun yıllar çalışmış, 16 kitabı yayımlanmış, kazılardan çıkan, kayalara kazınmış olan Asuri dokümanlarına dayanarak Kürtlerin Turan kökenli bir halk olduğunu savunmuștur.
Millattan asırlarca evvel Turan’dan bizim bölgeye gelmişler. Rawlinson 1895’te ölmüş. Vefatından sonra da onun Kürtlerin kökeni hakkındaki görüşleri ansiklopedinin onbirinci edisyonuna kadar (1910-1911) koruma edilmiștir.
Demek ki, Îngiliz ansiklopedisi, 1875-1911 yılları ortasındaki bütün baskılarında, daima olarak Kürtlerin Turan kökenli olduğunu yazmıştır; 1911’den sonra ise ingilizler Kürtleri İran kökenli saymaktadırlar!
İlginç!
Buarada,ne olmuşda Kürtler “Turanlı” iken “İranlı” oluvermișler?
Koskoca bir halkın soyunu değiştirecek kadar kıymetli yeni keşifler mi yapılmış?
Bilmiyoruz!
Ama bildiğimiz bir șey var, o da ingiliz siyasetidir.
İngiltere Osmanlı toprak bütünlügü yerine, Osmanlı toprakları üzerinde küçük küçük ama zinde ulusdevletler kurularak Rus yayılmasının önüne set çekilebilecegi fikrini benimsedi, yani Osmanlı Devleti’ni parçalama poitikasına yöneldi.
“Turan” sayılan Kürtlerin “İranlı” yapılması da bu siyaset değişikliği sürecine rastlamaktadır. George Orwell’in 1984 romanında, “Büyük Ağabey”in isteğine nazaran, tarihin, akşamdan sabaha değiştirilivermesini hatırlatıyor.
Orwell de bir İngiliz değil mi?
Londrada bulunduğum sırada, İngiliz devlet arşivlerinin kapalılık müddeti 30 yıla indirilmiş ve 1920li ve 1930’lu yıllara ilişkin dokümanlar araştırmacılara açılmiştı. Atatürk periyoduyla ilgili İngiliz evrakları de açılmışti.
Bundan yararlanarak, İngiliz Evraklarında Atatürk başhığıyla bir dizi kitap hazırlamaya koyulmuştum.
Bu ortada Cumhuriyet in birinci çeyreğinde Doğu Anadolu’daki ayaklanmalara ait İngiliz evraklarını de derledim.
Londra’dan dönerken koltuğumun altında Kürtçülük üzerine de bir kitap vardi.
İngiliz Dokümanlarıyla Türkiye’de “Kürt Sorunu”
BİLAL ŞİMŞİR/Büyükelçi
