Enseyi karartmayın hayat sürüyor… Günün köşe yazısı: Aşk en küçük komünizmdir

Fransız filozof Alain Badiou, sadece siyaset ideolojisiyle değil, aşk üzerine geliştirdiği kanılarla de dikkat çekti.

1937 yılında Fas’ın Rabat kentinde doğan Alain Badiou, Paris Üniversitesi İdeoloji Fakültesi’nin kurucularından biri olarak akademik etraflarda tanınmış, tıpkı vakitte Fransız Genç Komünistler Birliği’nde uzun yıllar etkin rol almıştı.

Haber Sol müellifi Atilla Özsever, ‘Aşk, komünisttir’ isimli yazısında, Badiou’nun “Aşka Övgü” isimli yapıtından yola çıkılarak, onun aşkı bir tesadüften doğan, emekle sürdürülen ve “yaşamın tekrar icadı” olarak tanımlayan yaklaşımına yer verdi.

‘BADIO’NUN DEĞER VERDİĞİ MEVZU: AŞK’

Özsever’in yazısı şu formda:

Fransız düşünür, felsefeci ve muharrir Alain Badiou, 1937 Rabat (Fas) doğumlu. Paris Üniversitesi’nde İdeoloji Fakültesi’nin kurucusudur. Akademik mesleğinin yanı sıra politik kişiliği ile de tanınıyor. Badiou, uzun bir mühlet Fransız Genç Komünistler Birliği’nin önde gelen üyelerindendi.

Alain Badiou, “Siyasetin Bu türlü Sabahları da Olabilir” isimli kitabında, dünya nüfusunun yüzde 10’unun global zenginliğin yüzde 86’sına sahip olduğunu belirtiyor. Ve devam ediyor: “Yüzde 50’nin ise hiçbir şeyi yoktur. Geri kalan yüzde 40 nüfus ise, global zenginliğin yalnızca yüzde 14’üne sahiptir” diyor.

Badiou, yüzde 40’lık kısmın “orta sınıf” olduğunu belirttikten bu bölümün mevcut statüsünü kaybetme dehşetiyle kapitalizmin egemenliğini kabul eder bir pozisyonda olduğunu söylüyor. Komünist Badiou, kapitalist oligarşinin tahakkümünden kurtulmak için orta sınıfın (küçük burjuvazinin) proletaryanın yanına çekilmesi için gayret harcanması gerektiğini vurguluyor.

Bu tatil gününde Alain Badiou’nun siyaset bilimi ile ilgili görüşlerini burada kesip onun kıymet verdiği öbür bir mevzuya geçmek istiyoruz: AŞK…

‘Aşk, inatçı bir serüvendir’

Alain Badiou, “Aşkı tekrar icat etmeli” tümcesini “aykırı şair” Arthur Rimbaud’dan alır. Fransız edebiyatçı Rimbaud (1854-1891) dine, ahlaka ve her türlü disipline başkaldıran bir şairdi. Rimbaud, 1871 Paris Komünü saflarına da katılmış bir kişiydi.

Badiou, Rimbaud’un kelamını “Aşk, ömrün tekrar icat edilmesidir” halinde tabir eder. Bu kelamı tekrar onun sözleriyle açmaya çalışalım. “Aşkı inatçı bir serüven” olarak tanımlayan Badiou, görüşünü şöyle dillendiriyor:

“Karşımıza çıkan birinci pürüzde, birinci önemli görüş ayrılığında, birinci sorunlarda vazgeçmek, aşkın bozulmuş bir halini yansıtır. Gerçek aşk, uzamın, dünyanın ve vaktin yarattığı pürüzleri kalıcı biçimde, kimi vakit acı çekerek alt eden aşktır”.

Aşkta mühlet probleminin da değerli olduğuna değinen Badiou, “Süre sözcüğünden temel olarak aşkın her vakit sürdüğü, sevgililerin birbirlerini daima ya da sonsuza dek sevdikleri manası çıkarılmamalı. Asıl aşkın ömürde farklı bir sürme yolu bulduğu anlaşılmalı” diyor.

Felsefecimiz bu manada; “Aşk ömrün tekrar icat edilmesidir” yorumunu yapıyor.

‘DEVRİMCİ SİYASETTEN ÇOK DA BARIŞÇI DEĞİLDİR’

‘Sıfır risk’ yok!

Alain Badiou, aşkın risksiz bir sürece sahip olmadığını belirterek “Nasıl ki ‘sıfır ölüm’lü savaş olamayacağına nazaran ‘sıfır risk’li aşk da olamaz” demeğe getiriyor. Aslında Türk sinema ve tiyatro sanatkarı, müellif Füsun Erbulak’ın da “Aşkta teminat, risktir” formunda bir kelamı vardır.

Alain Badiou’nun bu niyetleri ve kelamlarını “Aşka Övgü” (Tellekt yayınları, 2023, 6. Basım) kitabından alıyoruz. Muharrir, aşkta tesadüfün, müsabakanın da kıymetine değinir. Tesadüfle mühletin başladığını söz eden Badiou, başlangıçta ilan edilen aşkın, yaşanılan “sınavlar” sonrasında da yine ilan edilebilmesine vurgu yapar.

Aşkta “savaşların” olabildiğini tabir eden muharririmizin bu mevzudaki görüşü de şöyledir:

“Aşk, şiddetli hengameler, gerçek acılar, aşılabilen ya da aşılamayan ayrılıklar içerir. Öznel ömrün en acılı tecrübelerinden biridir; bunu kabul etmek gerekir… aşk kendi ölçeğinde devrimci siyasetten çok da barışçı değildir…

Aşkın ayrıyeten kendisine mahsus bir uyuşmazlık ve şiddet sistemi vardır. Ancak fark şunda yatar: Siyasette düşman problemiyle karşı karşıyayızdır, aşktaysa dram sorunuyla…”

OLANAKSIZLIĞIN AŞILMASI

Aynı vakitte bir tiyatro muharriri olan Badiou, tiyatral metinlerden de alıntılar yapar. Yeniden oralardan bir alıntı yapalım:

“Aşk tam manasıyla bir mümkünlük değil, daha çok olanaksızlık olarak görülebilecek bir şeyin aşılmasıdır. Var olmaya hakkı olmayan, size bir mümkünlük olarak verilmeyen fakat var olan bir şey…

Aşkınızın güvenliği için olasılıkları inceleyecekmişsiniz de ortalarından en güzelini seçecekmişsiniz üzere. Lakin hayatta işler bu türlü yürümez. Masallardaki üzere talipliler sıra, sıra dizilmez önünüze. Aşkın başlangıcı bir olanaksızlığın aşılmasıdır”.

Aşkın kapitalizme uygun düşmediğini belirten Badiou, sevginin temelinde çıkar gütmenin olmadığını vurgular. Müellif, aşkın hiçbir yasaya uymadığını belirterek “Aşk yasası diye bir şey yoktur… Aşk fikri tıpkı vakitte her türlü tertibe, kanun nizamında güce karşı oluşan bir düşüncedir” der.

‘AŞK, KOMÜNİSTTİR’

Alain Badiou, felsefi ve politik manada komünisttir, pekala kendisi aşkı bu çerçevede nasıl tanımlıyor dersiniz?

“Benim üzere bir aşkın gerçek konusunun bireylerin tatmin olması değil, çiftin oluşması olduğunu kabul ederseniz, bu manada aşk komünisttir. İşte size bir muhtemel aşk tarifi daha: En küçük komünizm!”

Badiou’da tesadüfün kıymetine değinmiştik, o bu süreci daha sonra şöyle tabir ediyor:

“Elbette, mucizevi müsabaka anı aşkın sonsuzluğunu vaat eder. Ancak ben daha az mucizevi, daha çok emek isteyen bir sonsuzluk anlayışını, nokta, nokta inatla oluşturulan zamansal sonsuzluğu, ikilinin tecrübesini ileri sürmek istiyorum…

Emek isteyen kelamı, burada olumlu manada anlaşılmalı. Bir aşk çalışması vardır, sadece mucize değil. Habire uğraşmak, uyanık olmak, hem kendiyle hem de ötekiyle birleşmek gerekir. Düşünmek, hareket etmek, değiştirmek gerekir. O halde, evet, emeğin içkin mükafatı memnunluk olur”.

Alain Badiou, kitabında aşk ve ayrılık konusuna da değinir. Ve şöyle der: “Ayrılık sorunu aşkta o kadar kıymetlidir ki, aşkı nerdeyse ayrılığa karşı muvaffakiyete ulaşmış bir çaba diye tanımlayabiliriz.”

Badiou, daha sonra kendi ömründen da şu örneği verir:

“Herkes şunu bilir ki, bilhassa tek taraflı olarak bir aşkın sona erdiğine karar verilmesi yıkıma yol açar, öne sürülen münasebetler ne kadar sağlam olursa olsun.

Yaşamımda bir sefer bir sevgilimi terk ettim. Birinci aşkımdı, derken yavaş, yavaş onu terk etmenin ne kadar büyük bir yanılgı olduğunu anladım ve o birinci sevgilime sonra, çok sonra geri döndüm – sevdiğim bayanın mevti yaklaşmıştı – ancak geri döndüğümde hiçbir şeyle karşılaştırılmayacak bir yoğunluk ve muhtaçlık hissediyordum.

‘HER AŞK SONSUZ OLDUĞUNU İLAN EDER’

Sonrasında bir daha asla vazgeçmedim. Birçok acıklı, yürek paralayıcı olay, belirsizlik yaşandı ancak bir daha hiçbir sevgilimi terk etmedim. Sevdiğim bayanlardan kelam ediyorum elbette, her vakit hakikaten bu türlü oldu…

‘Seni her vakit seveceğim’ kelamı aslında rastlantıyı sonsuzlukta sabitler. Bir manada, her aşk sonsuz olduğunu ilan eder; sonrasında bütün sorun, o sonsuzluğu vakte katabilmektir. Zira özünde aşk budur işte”…