Bilim insanlarının yıllardır uyardığı iklim değişikliği tesiri, artan sıcaklık, uzayan kuraklık üzere olağandışı hava olayları, orman yangınlarını tetikliyor. Ülkemizdeki yangın sayısı bir haftada 720’yi aştı. Ege’nin iki yakası da orman yangınlarıyla çaba ediyor. Girit’te yangınlar nedeniyle beş bine yakın turist ve ada sakini inançlı bölgelere tahliye edildi. Yangınlar, suratı 50 ila 85 kilometre ortasında değişen rüzgârlar nedeniyle zahmetle denetim altına alınabiliyor. Uzmanlara nazaran yangınlar sadece ‘yaz mevsiminin sorunu’ değil; iklim krizinin derinleşen tesiriyle, yılın sekiz ayına yayılan yeni bir gerçeklikle karşı karşıyayız.
Ülkemizin, IPCC raporlarına nazaran global ölçekte iklim değişikliğinden en çok etkilenecek bölgelerden Akdeniz havzasında yer aldığının altını çizen İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Merih Göltaş, küresel ısınmanın yangın riski ve ziyanını artırdığını belirtti.
Türkiye’nin batı vilayetlerini saran alevler, insan yanlışı yahut teknik arızalarla açıklanamayacak kadar sistematik ve büyük çaplı olaylar. Global ısınmanın, 2021’deki ‘Mega Yangınlar’ üzere büyük çaplı felaketleri artırabileceğine dikkati çeken Göltaş, “Gelecek optimist senaryoya nazaran Türkiye’nin ortalama sıcaklığında 2100 yılına kadar 1,5°C ila 2,5°C, karamsar senaryoya nazaran ise 5°C ila 6,5°C artış, güney ve batı bölgelerdeki yağışlarda da azalma öngörülüyor. Global ısınma için tedbir alınmazsa kuraklık şiddetlenecek, daha sık, uzun ve ağır sıcak hava dalgalarıyla karşılaşacağız” açıklamasında bulundu.
KÜRESEL ISINMA, ‘MEGA YANGINLAR’I ARTIRABİLİR
Özellikle Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da sıcaklıkların yeni rekorlar kırarak yangın risk ve tehlikesi, yoğunluğu, sayısı ve yanan alanda artışlara sebep olabileceğini aktaran Göltaş, “Küresel ısınma, 2021’deki ‘Mega Yangınlar’ üzere büyük çaplı felaketlerin sıklığını da artırabilir. Akdeniz ve Ege’de yangınlara aşinayız, fakat artan sıcaklık ve kurak hava dalgaları nedeniyle, gelecekte Marmara ve hatta Karadeniz’in birtakım bölümleri de risk altına girebilir. Halihazırda Ege’de yaşadığımız yangınlarda da global ısınma kaynaklı çok kuraklık, suratı 110 kilometreyi aşan rüzgarlar ve ferdi faktörler yangınların denetim altına alınmasını zorlaştırdı” dedi.
MERİH GÖLTAŞ: “YANGIN DÖNEMİ SEKİZ AYA KADAR UZADI”
Yaz sıcaklıklarının erken başlayıp, kurak devrin uzamasıyla yangın döneminin Nisan-Kasım ortası sekiz aya kadar çıktığını belirten Göltaş, yangına elverişli hava şartlarının görüldüğü günlerin artmasının, denetim altına alınmasını zorlaştırdığını ve daha fazla ormanın ziyan görmesine neden olduğunu aktardı.
Ülkemizde her yıl ortalama 2 bin yangın çıkıyor. Orman Genel Müdürlüğü istatistiklerine nazaran, 1988-2000 yılları ortasında bu sayı ortalama 1900’lerdeyken, 2000-2011 yılları ortasında yaklaşık 2 bin 100’e yükseldi. 2011’den günümüze ise 2 bin 700’lere yaklaştı. Bu yangınlar ile her yıl yaklaşık 10 bin hektarlık orman alanının yandığını kaydeden Göltaş, “İklim değişikliği nedeniyle ekstrem hava şartlarının yoğunluğu ve mühletinin artması, yangınların hem sayısını hem de ziyanını arttırıyor. 2021 yılında 140 bin hektarlık orman alanı yandı, neredeyse 14 yılda yanacak alan bir yılda yok oldu. Bu tarihten sonra ‘mega yangın’ kavramını biz de kullanmaya başladık” dedi.
“TEORİK OLARAK HER 10 YANGINDAN DOKUZU ENGELLENEBİLİR”
Göltaş, “Akdeniz havzasında yer alan başka ülkeler üzere, ülkemizde orman yangınları geçmişte de vardı, bugün de var ve maalesef gelecekte de olacak. Yangınların ana sebeplerine baktığımızda yüzde 10’u doğal, yüzde 90’ı ise insan kaynaklı. Bu da demek oluyor ki eğitim ve farkındalıkla her 10 yangından dokuzu engellenebilir” dedi. Vatandaş olarak ferdî sorumluluklarımız olduğunu hatırlatan Göltaş, “Özellikle sıcak ve kurak havalarda ateşle ortamıza aralık koymalı, ateşli piknik, sigara izmariti atma ya da anız yakma üzere tüm riskli davranışlardan kaçınmalıyız” diye konuştu.
KÜRESEL ISINMANIN HEM SONUCU HEM SEBEBİ OLABİLİR
Orman yangınlarının aksi tesirine dikkati çeken Göltaş, “Yangınlar, ağaçlarda depolanan karbonun karbondioksit olarak atmosfere salınmasına neden olur. Bu da global ısınmayı daha da şiddetlendiren bir döngü yaratır. Yani orman yangınları hem global ısınmanın sonucu hem de nedeni olabilir” dedi.
AŞIRI ORMAN YANGINLARI DÜNYA ÇAPINDA İKİ KATTAN FAZLA ARTTI
NASA’nın Terra ve Aqua uyduları her gün iki kere etkin orman yangını tespit ediyor. Bilim insanlarının 20 yıldan fazla mühlet boyunca incelediği datalar, çok orman yangınlarının daha sık, ağır ve büyük hale geldiğini ortaya koyuyor. Çok yangınlarda en büyük artış Batı ABD’nin ılıman kozalaklı ormanları ile Kuzey Amerika ve Rusya’nın kuzeyindeki boreal ormanlarında yaşandı. Araştırmalar, çok yangın olaylarının 2030’da yüzde 14, 2050’de yüzde 30, yüzyıl sonuna kadar ise yüzde 50 artabileceğinin sinyallerini veriyor.
