Beyaz yakalılar sınıfsal çöküşte: Alt sınıf üzere kazanıp orta sınıf üzere harcıyorlar
İstanbul Planlama Ajansı’nın son araştırması, Türkiye’nin en kalabalık metropolünde yaşayan beyaz yakalıların, beklentiler ile gerçekler ortasındaki derin uçurumu gözler önüne serdi.. Uzun yıllar toplumun “istikrarlı orta sınıfı” olarak tanımlanan bu küme, artık güvencesizlik, geçim sorunu ve geleceksizlikle yüzleşiyor. Araştırmaya nazaran beyaz yakalılar, “alt sınıf üzere kazanıp orta sınıf üzere harcamaya çalıştıklarını” söylüyor.
ORTA SINIF ALGISI ÇÖKÜYOR
Katılımcılar ortasında orta sınıf kimliğine dair yerleşik kabuller çözülüyor. Beyaz yakalı bir mühendis, “Bekar olmama rağmen, tek kişi yaşamama karşın geçinemiyorum çünkü” kelamlarıyla kendini alt sınıfta gördüğünü belirtiyor. Bir öteki iştirakçi ise, “Bugün orta sınıf dediğimiz memurlar, bizim üzere kurumsal firmalarda çalışan nitelikli işçi dahi yoksulluk sonunun altında kaldı” değerlendirmesini yapıyor.
Araştırmada kullanılan TÜİK dataları, 2011–2023 devrinde yöneticiler ve nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanların temel iş gelirlerindeki artışın yüzde 1600’ü aştığını, beyaz yakalılarda ise bu artışın sırf yüzde 1058,2 olduğunu gösterdi. ILO datalarına nazaran ise beyaz yakalıların ortalama aylık yararı 2014’te 1.237 dolar iken 2023’te 938 dolara geriledi.
“ÜÇ KURUŞU BEŞ KURUŞA KATMAYA ÇALIŞAN BİR HALDEYİZ”
İstanbul Barometresi bilgilerine nazaran, her dört beyaz yakalıdan üçü ya geçinmekte zorlanıyor ya da hiç birikim yapamıyor. İştirakçilerin yüzde 43,2’si temel gereksinimlerini karşılasa da kenara para ayıramadığını belirtiyor. Kira en büyük yük. Çocuklu çalışanlar için ise eğitim masrafları öne çıkıyor. Bir iştirakçi, “Çocuğunu istediği okula yollayabilen, Ayvalık’tan yazlık alabilen beyaz yaka yok artık” derken, bugün gelinen noktada “üç kuruşu beş kuruşa katmaya çalışan bir haldeyiz” sözünü kullanıyor.
“ARTIK GÜNÜ KURTARMAK İSTİYORUM”
“Geçiniyoruz ancak para ayıramıyoruz” diyenlerin oranı üç yılın en yüksek düzeyine ulaştı. Bir iştirakçi, “Beyaz yakalıyım lakin gelecek planı yapamıyorum. Artık günü kurtarmak istiyorum” diyor. Mülk edinme umudu ise büsbütün tükenmiş durumda: İştirakçilerin tamamı İstanbul’da mesken sahibi olmanın “imkansız” hale geldiğini vurguluyor.
GÖÇ EĞİLİMİNDE ARTIŞ VAR
Katılımcıların değerli bir kısmı, yurt dışında yaşama dileğini tabir ediyor. Bu talebin gerisinde yalnızca ekonomik münasebetler değil, çocuklarının eğitimi ve toplumsal refah arayışı da yatıyor. Raporda, “Yurt dışına gitme isteği, çocuklarına daha âlâ bir gelecek sunma motivasyonuyla da birleşiyor” deniliyor.
Araştırmanın en çarpıcı bulgularından biri, beyaz yakalıların kendi sınıfsal pozisyonlarını artık tanımlayamaması. Bir kamu üniversitesi çalışanı, “Bugünkü şartlarda kendimi eğitimli bir mavi yaka olarak görüyorum” derken, öteki bir iştirakçi “Ben beyaz yaka mıyım?” diye sorduğunu belirtiyor. Özetle, nitelikli emeğin karşılığını alamayan, idealist beklentileri hayal kırıklığına dönüşen bir jenerasyon portresi çiziliyor.
KAMUDA DA ÖZELDE DE DURUM AYNI
Kamu çalışanları ortasında da durum farklı değil. Bir öğretmen, “Mesleği çok severek yaptım ancak maddi karşılığını görünce yanlış meslek seçtiğimi düşündüm” diyor. Üniversitelerde misyon yapan akademisyenler ise liyakatsiz atamalara dikkat çekiyor: “Yükselme beklentisi olmuyor artık. İmtihanlarda yedeği bile olamıyoruz.”
Özellikle özel kesimde çalışan beyaz yakalılar, iş yerlerinde örgütlü çaba imkânı bulamıyor. “Mavi yakalılarda sınıf şuuru var, bizde yok” diyen bir iç bağlantı uzmanı, “Beyaz yaka birleşmezse hiçbir şey değişmez” ikazında bulunuyor.
“UMUT DEĞİL HAYAL KIRIKLIĞI YAŞAYAN BİR SINIF”
Rapor, İstanbul’da beyaz yakalı olmanın, artık ekonomik ve toplumsal istikrar manasına gelmediğini ortaya koyuyor. Yüksek eğitimli ve nitelikli iş gücünün karşılaştığı hayal kırıklığını tüm taraflarıyla gözler önüne seriyor. Emeğinin karşılığını alamayan, sınıfsal aidiyeti sorgulayan ve giderek artan bir göç isteğine kapılan beyaz yakalılar, artık “umut değil, hayal kırıklığı taşıyan bir sınıf” olarak tanımlanıyor.
Odatv.com
