2025 yılı Haziran ayında bir evvelki aya nazaran %1,37 artış, bir evvelki yılın aralık ayına nazaran %16,67 artış, bir evvelki yılın tıpkı ayına nazaran %35,05 artış ve on iki aylık ortalamalara nazaran %43,23 artış olarak gerçekleşti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) en son alınan karara nazaran siyaset faizi (bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı) %46 düzeyinde.
YENİ ŞAFAK: “350 BAZ PUANLIK İNDİRİM MUTLAKA GELİR”
Yeni Şafak gazetesinden Mehmet Akif Soysal’ın “Faiz indirimi katılaştı. İndirim oranı nasıl belirlenecek” başlıklı yazısına nazaran bu karar, 17 Nisan 2025 tarihli Para Politikası Kurulu toplantısında alınmış ve bu çerçevede:
* Gecelik borç verme (LON) faizi %49’a,
* Gecelik borçlanma faizi ise %44,5’e yükseltilmişti.
Bu karar sonrasında, 19 Haziran 2025 ayında faiz oranlarında değişiklik yapılmamıştı.
Bu esnada beklenen en değerli iki datadan biri dün açıklanan enflasyon verisidir.
Beklentilerin altında gelen enflasyon verisi ile geriden gelen hesaplama, enflasyon patikasında bariz ve daima bir düşüşün artık kalıcı olduğu biçimindedir.
Diğer taraftan geriden gelen formuyla değil de, ileriye yanlışsız bakılacak olursak, serinin bu halde gitmesi mümkün olursa (siyasi gelişmeleri dışlıyoruz), enflasyonun önümüzdeki on iki ayda yüzde 20-25 bandına gelmesi pek mümkün gözüküyor.
Malumunuz 2025 yılına girilirken Ocak ve Mart ayında iki indirim yapılarak faizlerde indirime gidilmişti.
Bu indirimler Sn. Mehmet Şimşek devrinde uygulanan Yeni İktisat siyasetinde sağlanan iki ana amaçtaki muvaffakiyet ile gerçekleşmişti.
Bunlar enflasyonda yaşanan gerileme ve daha da kıymetlisi TCMB döviz rezervlerindeki süratli iyileşmedir. Buna elbette KKM’den de süratli çıkışı ekleyebiliriz.
Ne yazık ki acı reçetenin ortaya konduğu süreçte, zorlukların sonra ermeye başlamasına rağmen 19 Mart’ta Türkiye’nin en büyük yolsuzluk operasyonuna başlanmış olması istikrarları ve münasebetiyle süreci değiştirdi.
Yolsuzluk savıyla suçlananların daha seçimlere yıllar varken kendilerini aday olarak ortaya koyma uğraşı, lanse etmesi, yurt dışındaki yatırımcıları ürkütmüş bu süreç ise Türkiye’den nakit çıkışına ve ülke risk priminin yükselmesi sebep olmuştu.
Özetle; yolsuzluğun siyasetle perdelenme uğraşının memlekete maliyeti büyük olmuştu.
FAİZ İNDİRİMİNİN ORANINI NE BELİRLEYECEK
Her ne kadar görünürde TCMB faiz oranını enflasyon oranına bağlı olarak değiştireceği düşünülse de bu izah gerçekte Türkiye için tam da bu türlü değildir.
TCMB döviz rezervlerinin durumu ve istikameti faiz indiriminin büyüklüğünü belirleyecektir.
Son hafta bilgileri elimizde yok lakin bir önceki haftaya nazaran TCMB swap hariç net rezervi 30 milyar dolar düzeyinde.
Eğer bir sonraki faiz devri olan 24 Temmuz tarihine kadar bu rezerv 50 milyar doların üzerine çıkarsa 350 baz puanlık indirim mutlaka gelir.
Ancak 50 milyar doların altındaki bir rezerv konumunda indirim 250 puanda kalması olasıdır.
Zira türlü şoklara karşı direncimiz elimizde tuttuğumuz döviz rezervi ile orantılıdır. Vakit zaman söz ettim; bu bir ulusal güvenlik mevzusudur.
Şunu açıkça tabir edeyim şayet ki son bir buçuk yılda alınan önlemler olmasaydı 19 Mart süreci hiçbir biçimde yönetilemezdi. Yanı başımızda patlayan İsrail İran savaşında piyasamızın yansısı çok farklı olurdu.
Bu nedenle Türkiye’nin finansal istikrarını ve güvenliği göz gerisi eden her yorum, davet, tahlil önerisi “sözde” tekliflerdir. Popülist söylemlerdir.
Zira aklı baliğ olan herkes düşük faizi savunur, kredi genişlemesi herkesin güzeline sarfiyat. Lakin, işte aması var…
DÜNYA: ENFLASYON DÜŞERKEN FAİZ İNDİRİMİ GÜNDEMDE
İşveren, ihracatçı, memur, emekli ve kiracıların beklediği datalar aşikâr oldu. Enflasyon haziranda aylık bazda 1.37, yıllık bazda 35.05 arttı. Emekli ve memurların maaşları netleşirken ve ülkenin en değerli hususlarından biri olan enflasyondaki düşüş sürerken, faiz indirimi tekrar gündeme geldi. Dünya gazetesinden Naki Bakır’ın “Enflasyon yüzde 35’le 42 ayın en düşük düzeyinde” başlıklı yazısında göre, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bilgilerinde tüketici fiyatları (TÜFE) bazında haziran ayı enflasyonu yüzde 1,37 ile beklentilerin de altında geldi. Memur ve emeklilerin ikinci yarıyıl artırımlarına baz oluşturan ocak-haziran periyodu enflasyonu yüzde 16,67 oldu. SSK ve BAĞ-KUR emeklileri bu oranda, memurlar ve memur emeklileri ise yüzde 15,57 artırım alacak. Kesintisiz düşüş süreci 13 aya ulaşan yıllık enflasyon haziran sonu itibarıyla yüzde 35,05’le son 42 ayın en düşük seviyesini gördü. Bu ayki kira artışlarına baz oluşturan on iki aylık ortalamalara nazaran yıllık enflasyon da yüzde 43,23 oldu.
AYLIK ORAN BEKLENTİNİN DE ALTINDA
Merkez Bankası’nın Piyasa İştirakçileri anketinde mayıs için öngörülen aylık enflasyon öngörülerinin uygun ortalaması yüzde 1,61 ile düşük çıkmıştı. TÜİK’in açıkladığı aylık enflasyon bu düşük beklentinin de altında çıktı.
TÜİK ile bağımsız data izleme kuruluşu Enflasyon Araştırma Grubu’nun (ENAG) açıkladığı aylık enflasyon oranları ortasındaki makas ise devam etti. ENAG, haziran aylık enflasyon oranını yüzde 3,05, yıllık enflasyonu da yüzde 68,68 açıklamıştı. İstanbul Ticaret Odası’nın (İTO) Tüketici Fiyat Endeksi’ne nazaran ise İstanbul’da aylık enflasyon yüzde 1,77 ve yıllık 44,38 olarak belirlenmişti.
YILLIK ENFLASYON 13 AYDIR DÜŞÜYOR
TÜİK’e nazaran TÜFE bazında yıllık enflasyon Mayıs 2024’te yüzde 75,45’e kadar çıktıktan sonra düşüşe geçmişti. Geçen yıl eylülde yüzde 50’nin, bu yıl şubatta yüzde 40’ın altına inen yıllık enflasyon, nisanda yüzde 37,86’ya, mayısta da yüzde 35,41’e inmişti. Bu yıl haziranda aylık TÜFE artışının geçen yılın tıpkı ayında yüzde 1,64 olan orandan 0,27 puan daha düşük gelmesi sonucu baz tesiriyle düşmeye devam eden yıllık enflasyonda kesintisiz düşüş süreci on üç aya ulaştı. Haziran 2025 prestijiyle yüzde 35,05 olan yıllık enflasyon, Aralık 2021’deki yüzde 36,08’den sonraki (son 42 ay) periyodun en düşük seviyesini görmüş oldu.
Yıllık enflasyonda kesintisiz düşüş yaşanan on üç aylık dönemdeki kümülatif gerileme 40,40 puan ve son bir yıldaki (Haziran 2024-Haziran 2025) düşüş de 36,55 puana ulaştı.
GIDA VE GİYSİ AŞAĞI ÇEKTİ
TÜFE’de yüzde 24,97 ile en büyük tartıya sahip olan besin grubunda evvelki aya nazaran yaşanan yüzde 0,27’lik düşüş, manşet enflasyonu 0,07 puan; endekste yüzde 7,16 yükü bulunan giysi ve ayakkabı kümesindeki yüzde 0,27’lik düşüş de 0,02 puan aşağı çekti.
Haziranda TÜFE kapsamındaki harcama kümeleri içinde en yüksek fiyat artışı yüzde 4,48’le giysi ve ayakkabıda yaşandı. Bunu yüzde 2,62 ile konut, yüzde 2,38’le ulaştırma, yüzde 2,10’la lokanta ve oteller, yüzde 2,01’le konut eşyası, yüzde 1,73’le çeşitli mal ve hizmetler, yüzde 1,83’le haberleşme, yüzde 1,44’le eğlence ve kültür, yüzde 0,66 ile sağlık, yüzde 0,14’le alkollü içecekler ve tütün izledi. Haziranda aylık enflasyona 0,43 puanla en fazla katkı endekste yüzde 15,22 tartıya sahip olan konuttan geldi. Aylık enflasyona katkıda bu harcama kümesini 0,36 puanla ulaştırma, 0,18 puanla lokanta ve oteller, 0,15 puanla mesken eşyası izledi. Buna nazaran aylık enflasyon büyük oranda bu dört alandan kaynaklandı.
YILLIKTA EN YÜKSEK ARTIŞ EĞİTİM VE KONUTTA
Yıllık bazda ise en yüksek artış yüzde 73,33’le eğitimde gerçekleşti, bunu yüzde 65,54’le konut, yüzde 38,70’le sıhhat, yüzde 36,21’le çeşitli mal ve hizmetler izledi. Son bir yılda lokanta ve otellerde yüzde 35,59, besin ve alkolsüz içeceklerde yüzde 30,20, mesken eşyasında yüzde 30,19, alkollü içkiler ve tütünde yüzde 27,96, ulaştırmada yüzde 27,72, cümbüş ve kültürde yüzde 27,53, haberleşmede yüzde 18,43 artış yaşandı. Giysi ve ayakkabı ise yıllık bazda yüzde 14,47 ile en düşük artışın yaşandığı harcama kümesi oldu.
Yıllık enflasyona en büyük katkı da 9,22 puanla konut, 7,60 puanla besin ve alkolsüz içecekler ve 4,51 puanla ulaştırma olmak üzere üç harcama grubundan geldi. Yıllık bazdaki katkıda bunları 3,13 puanla lokanta ve oteller, 2,39 puanla konut eşyası, 1,56 puanla sıhhat izledi. Son bir yılda en yüksek artış yaşanan harcama kümesi olan eğitimin endeksteki yüzde 2,31’lik yükü hasebiyle yıllık enflasyona katkısı ise 1,53 puanda kaldı. Giysi ve ayakkabı ile cümbüş ve kültür ise 0,93’er puanla yıllık enflasyona en az katkı yapan harcama kümeleri olarak belirlendi.
TEMMUZ KİRA ARTIŞ TAVANI YÜZDE 43,23
Temmuz ayında yenilenecek konut ve işyeri kira mukavelelerinde geçerli olacak artış üst sonu da aşikâr oldu. TÜFE’de haziran sonu prestijiyle on iki aylık ortalamalara nazaran yüzde 43,23 olan enflasyon, bu ayki kira artışlarında üst hudut olarak temel alınacak, kira artışları bu oranı geçemeyecek. Konutlarda kira artırım tavanını yüzde 25 olarak belirleyen yasanın müddetinin geçen yıl temmuzda sona ermesi ile uygulamada enflasyonun baz alındığı eski sisteme geri dönülmüştü.
O tarihten bu yana kira artışı üst hududu olarak, bir evvelki ay sonu prestijiyle gerçekleşen on iki aylık TÜFE enflasyon oranı baz alınıyor. Kelam konusu üst hudut geçen ay yüzde 45,80 olarak uygulanmıştı. Yıllık enflasyonda son bir yılda 37 puana yaklaşan düşüşe karşılık, kira artış tavanı olarak temel alınan on iki aylık ortalamalara nazaran yıllık enflasyon oranında tıpkı periyottaki düşüş 21,84 puanda kaldı.
ZAM ŞAMPİYONU KARA YOLU TAŞIMACILIĞI
Tüketici fiyatları bazında haziranda en yüksek fiyat artışı yüzde 23,57 ile kara yolu ile şehirlerarası yolcu nakliyatında gerçekleşti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bilgilerine nazaran, kara yolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığındaki fiyat artışını, yüzde 13,02 ile kahvaltılık tahıl eserleri ve yüzde 8,7 ile talih oyunları izledi.
Haziranda fiyatı en çok artış gösteren öbür eserler ortasında, yüzde 7,09 ile otel, pansiyon ve gibisi yerlerde konaklama hizmetleri, yüzde 6,77 ile okul öncesi eğitim ve ilköğretim, yüzde 6,24 ile orta öğretim ve yüzde 5,86 ile elektrikli küçük konut aletleri yer aldı. Geçen ay en fazla fiyat düşüşü, yüzde 14,52 ile patateste gerçekleşti. Bunu yüzde 13,75 ile yumurta, yüzde 4,23 ile taze sebzeler, yüzde 4,03 ile tavuk eti, yüzde 2,65 ile bilgisayar ve ekipmanları takip etti.
BEDELLİ ASKERLİK 280 BİN TL OLUYOR
Memur maaşlarına gelen artırımla birlikte bedelli askerlik fiyatına de yüzde 15,57 oranında artırım yapılacak. Böylelikle halihazırda 243 bin 13 TL olan bedelli askerlik fiyatının 280 bin 850 TL’ye yükselmesi bekleniyor. Bu meblağ, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın ‘memur aylık katsayısı’ değişikliğini Resmi Gazete’de yayınlaması ile birlikte resmileşecek. Bedelli askerlik fiyatı tutarı Milli Savunma Bakanlığı tarafından duyurulacak.
ALKOL, SİGARA VE AKARYAKITA ÖTV ARTIRIMI GELİYOR
Haziran ayı enflasyon datalarının açıklanmasının akabinde, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) kapsamında akaryakıt, alkollü içecekler ve tütün eserlerinde fiyat artışına da gidilecek. Birinci 6 aylık Yİ-ÜFE doğrultusunda yapılan otomatik artış oranı yüzde 15,71 olarak belirlendi. TÜİK’in açıkladığı yüzde 15,71’lik altı aylık enflasyon sayısına nazaran belirlenen ÖTV oranındaki artış ile sigaradaki paket başına uygulanan Maktu Vergi fiyatı 10,50 TL’den 12,1495 TL’ye, Minimum Maktu Vergi meblağı 36,63 TL’den 42,378 TL’ye çıkarıldı.
Böylece sigaraya 8-10 lira ortasında artırım yapılması bekleniyor. Akaryakıt eserleri için uygulanacak yeni ÖTV fiyatlarının bugünden itibaren devreye girecek. Litre başına 11,9819 TL olan akaryakıtın ve 11,2327 TL olan motorinin maktu ÖTV’si yüzde 15,71 oranında artırıldığında, KDV tesiriyle birlikte pompa fiyatlarına akaryakıtta yaklaşık 2,26 TL, motorinde ise 2,12 TL artırım yansıyacak. Böylelikle ÖTV’nin toplam pompa fiyatı içindeki hissesi tekrar yüzde 30’un üzerine çıkacak. Alkollü içeceklerde de benzeri bir güncelleme öngörülüyor. Örneğin, 1 litre rakının ÖTV’si mevcutta 1.365,72 TL düzeyindeyken, yüzde 15,71’lik artışla bu fiyatın yaklaşık 214 TL yükselerek 1.579 TL’ye çıkması bekleniyor.
MEMUR VE MEMUR EMEKLİSİNİN MAAŞLARI YÜZDE 15,57 ORANINDA ARTACAK
Yılın birinci altı ayındaki gerçekleşme ile birlikte memur maaşları ve emekli aylıklarında yapılacak artışlar da muhakkak oldu. Her yıl ocak ve temmuz başında izleyen altı aylık periyotta geçerli olmak üzere bir evvelki altı ayda gerçekleşen TÜFE artışı kadar artırım alan SSK ve BAĞ-KUR emeklilerinin aylıklarına, yüzde 16,67’lik ocak-haziran enflasyonu oranında artış uygulanacak. Buna nazaran hala 15 bin TL alan bir personel ya da esnaf emeklisinin aylığında 2 bin 500 TL, 20 bin TL alan emeklinin aylığında 3 bin 334 TL; 30 bin TL almakta olanın aylığında 5 bin TL artış yaşanacak.
2025’in birinci yarısı için toplu kontratla yüzde 6 artırım almış olan memurlar ve memur emeklileri için birinci altı ayda gerçekleşen enflasyon münasebetiyle 10,07 yüzde puanlık enflasyon farkı doğdu. Bu fark, temmuzda verilecek yüzde 5’lik ikinci yarı toplu mukavele artırımının üzerine eklenecek ve memur maaşları ile memur emeklisi aylıkları temmuz başında geçerli olmak üzere yüzde 15,57 artacak.
ÜFE’DE AYLIK ARTIŞ YÜZDE 2,46
Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) mayısta aylık yüzde 2,46, ocak-haziran periyodunda yüzde 15,71, yıllık yüzde 24,45 ve on iki aylık ortalamalara nazaran yüzde 28,34 artış gösterdi. ÜFE kapsamında aylık bazda; endüstrinin dört kesiminde artışlar madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 0,71 ve imalatta yüzde 1,84 olurken, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 9,94 ve su temininde yüzde 6,50 ile yüksek seviyelerde gerçekleşti. Yıllık bazda ise madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 25,66, imalatta yüzde 23,79, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında yüzde 28,79 ve su temininde yüzde 61,04 artış bulunuyor.
On üç aydır kesintisiz düşüş yaşanan TÜFE’de, birinci altı aydaki gerçekleşme dikkate alındığında, Merkez Bankası’nın yılın tümünde ortalamada yüzde 24 öngördüğü enflasyon gayesinin tutması hala güç gözükse de bu seviyenin görece yakınsandığı görülüyor. Kelam konusu amacın tutabilmesi için kalan altı ayda kümülatif enflasyonun yüzde 6,27 ve buna nazaran aylık ortalama enflasyonun yüzde 1,02 olması gerekiyor. İkinci altı aylık devirdeki kümülatif enflasyonun yüzde 10,58 olması ve buna nazaran aylık ortalama enflasyonun yüzde 1,69’u geçmemesi durumunda da yıllık enflasyon kestirim aralığının üst sonu olan yüzde 29’luk bandın altında kalacak.
