Hitler Almanya’sından kaçarak Sovyetler Birliği’nde hayatını kaybeden Zetkin, bilhassa Dünya Bayanlar Günü’nün (IWD) kurulmasına yaptığı katkılarla hatırlanıyor.
1933 yılında hayata gözlerini yuman, sürgündeki ömrü ve vefatının akabinde tesiri kısa bir mühlet azalsa da, yıllar sonra dünyanın dört bir yanındaki aktivistler ve teorisyenler tarafından yine keşfedilen Zetkin’in mirası günümüzde de kıymetini koruyor.
Clara Zetkin, bayan hakları gayretine sağlam bir teorik temel kazandırmak için kıymetli gayretler sarf etti. Burjuva feminizminden başka, sınıf uğraşıyla iç içe bir bayan özgürleşmesi anlayışı savunan Zetkin, bayanların ezilmesinin yalnızca cinsiyetlerinden değil, birebir vakitte kapitalist sistemin getirdiği sömürüden kaynaklandığını vurguladı. Bu yaklaşımı, onun tesirli bir figür olarak kalıcı bir tanınmayı hak etmesinin temel nedenlerinden biri.
Zetkin’in fikirleri, günümüzde de toplumsal cinsiyet eşitliği ve bayan hakları çabasında yol gösterici olmaya devam ediyor. Bilhassa personel sınıfı bayanlarının hakları ve milletlerarası dayanışma hususlarındaki görüşleri, çağdaş hareketler için ilham kaynağı olmayı sürdürüyor. Onun mirası, bayanların eşitlik uğraşının yalnızca yasal haklarla sonlu olmadığını, birebir vakitte derinlemesine toplumsal ve ekonomik dönüşümleri gerektirdiğini hatırlatıyor.
CLARA ZETKIN KİMDİR
Zetkin, Almanya’nın Saksonya eyaletinde 1857 yılında dünyaya geldi. Öğretmenlik eğitimi aldı, 1874’ten itibaren Almanya’daki bayan hareketi ve emekçi hareketi ile bağlantı içerisinde bulunmaya başladı. 1878’de Almanya Sosyalist Emekçi Partisi’ne (SAP) katıldı.
Bismarck’ın 1878’de sosyalist hareketi yasaklaması üzerine, 1882’de Zürih’e, daha sonra Paris’e sürgüne gitti. Clara Eissner, 1889’da ölen sevgilisi Ossip Zetkin’in (çiftin iki erkek çocuğu bulunuyordu) soyadını edindi. 1899’da bir kez daha evlendi ve 1928’e kadar 29 yıl evli kaldı.
Clara Zetkin, SPD’den yakın arkadaşı Rosa Luxemburg ile birlikte devrimci radikal solun önde gelen isimleri ortasında yer aldı. Revizyonizm tartışmasında Luxemburg ile birlikte Eduard Bernstein’i eleştirdi.
Zetkin bayanların oy hakkı ve fırsat eşitliği üzere bahislerde bayan siyasetine da eğildi. Toplumsal demokrat bayan hareketini geliştirmeye çalıştı, 1891’den 1917’ye kadar SDP’nin bayan gazetesi Die Gleichheit’in editörlüğünü yaptı. 26-27 Ağustos 1910 tarihinde Danimarka’nın Kopenhag kentinde 2. Enternasyonal’e bağlı bayanlar toplantısında (Uluslararası Sosyalist Bayanlar Konferansı) Clara Zetkin, 8 Mart 1857 tarihindeki dokumacılık fabrikası yangınında ölen bayan personeller anısına 8 Mart’ın “Dünya Bayanlar Günü” olarak kutlanması teklifini getirdi ve teklif oybirliğiyle kabul edildi.
Clara Zetkin, I. Dünya Savaşı sırasında Karl Liebknecht, Rosa Luxemburg ve öteki tesirli SDP siyasetçileriyle birlikte partinin Burgfrieden siyasetine, savaş devrinde grev yapılmayacağına ve hükûmetin ve savaşın eleştirilmeyeceğine dair süreksiz bir barış mutabakatı denebilir, karşı çıktı. Savaş aksisi görüşlerinden ötürü tekraren tutuklandı, yeniden de Berlin’de 1915 yılında savaş aksisi Memleketler arası Sosyalist Bayanlar Konferansı’nı düzenledi.
Ocak 1919’da Almanya Komünist Partisi kuruldu. Zetkin partiyi 1920-1933 ortası Reichstag’da temsil etti. Sovyetler Birliği’nin kurucusu Lenin ile 1920’de “Kadın Sorunu” üzerine bir görüşme gerçekleştirdi. 1924’te kadar KPD’nin merkez ofis üyesi, 1927’den 1929’a kadar partinin merkez komitesi üyesi oldu. 1921’den 1933’e kadar Komintern’in idari komitesinde yer aldı. Ağustos 1932’de kıdeminden dolayı başkanı olduğu Reichstag’da nasyonal sosyalizm ile savaşılması gerektiği davetinde bulundu.
Adolf Hitler’in Almanya Komünist Partisi’ni Reichstag yangını’ndan sonra yasaklamasıyla Zetkin ömrünün son yıllarını Sovyetler Birliği’nde sürgünde geçirdi, 1933’te Moskova’da kalp krizi geçirerek öldü ve burada defnedildi.
