Özellikle Marksist edebiyat kuramı üzerine çalışmalarıyla tanınan, hala Manchester Üniversitesinde çalışan İngiliz akademisyen Terry Eagleton, İngiliz The Guardian gazetesine, “Futbol: Kapitalizmin can dostu” başlıklı bir yazı kaleme aldı.
Futbolun tarihi olarak halk karnavalları üzere kimi anarşist potansiyeller taşıdığı, fakat günümüzde çoğunlukla halkın afyonu hatta seçkin kokaini fonksiyonu gördüğü görüşünün öne çıktığını savundu. Bu tarafıyla futbolun, hâkim nizamın devamlılığını sağlarken birebir vakitte toplumsal çatışmaları soğutan bir sistem haline geldiğini savunan Eagleton’un yazısı şöyle:
SAĞ AKIMLARIN TAHLİLİ
Bütün sağ akımlar halkın dikkatini siyasal adaletsizliklerden uzaklaştıracak ve kuvvetli hayatlarını telafi edecek bir planla ortaya çıksaydı, hepsinin tahlili birebir olurdu: Futbol. Sosyalizm dışında, kapitalizmin meselelerini bu kadar incelikli bir biçimde örten öteki bir öge düşünülemez. Üstelik ikisi ortasındaki gayrette, futbol birkaç ışık yılı önde.
“Yoksullar tarafından yaratıldı, zenginler tarafından çalındı.”
SOSYOLOGLARIN UZUN MÜDDETTİR CEVAP ARADIĞI
Modern toplumların bayan ve erkekleri yoksun bıraktığı dayanışmayı, futbol kolektif bir çılgınlık seviyesinde yaşatır. Birden fazla araba tamircisi ya da tezgahtar, yüksek kültürden dışlanmış hisseder; lakin haftada bir kere, oyuncuların üstün yeteneklerine tanıklık eder.
Tıpkı bir caz kümesi ya da tiyatro topluluğu üzere futbol da büyüleyici ferdi yetenekle, bencil olmayan ekip oyununu birleştirir ve böylelikle sosyologların uzun müddettir cevap aradığı bir sorunu çözümler. İş birliği ile rekabet ustalıkla dengelenir. Körü körüne bağlılıkla yıkıcı çekişme, en güçlü evrimsel içgüdülerimizden kimilerini tatmin eder.
YALNIZCA İLAH KURABİLİR
Oyun, göz kamaştırıcılıkla sıradanlığı daha incelikli düzlemlerde birleştirir: Oyunculara adeta ilah üzere tapılır, lakin onlara bu kadar hürmet duyulmasının sebeplerinden biri, onların çarçabuk sizin yerinize geçebilecek birer ‘alter ego’ olmalarıdır. Bu derece içten bir farklılık ve özdeşlik birliğini sadece İlah kurabilir.
Sembollerden ve seremoniden arındırılmış bir toplumsal sistemde futbol, Rimbaud’yu sinematik bir atlet zanneden insanların estetik dünyasını zenginleştiren bir alan haline gelir. Spor bir temaşa problemidir; lakin askeri geçit merasimlerinin tersine, izleyicilerini ağır bir iştirake davet eder. Meslekleri zihinsel bir uğraş gerektirmeyen bayan ve erkekler, oyunun tarihini hatırlarken ya da ferdî maharetleri tahlil ederken şaşırtan bir entelektüel yetkinlik sergileyebilirler. Antik Yunan forumlarını andıran bilgi dolu tartışmalar, tribünleri ve pubları doldurur. Tıpkı Bertolt Brecht’in tiyatrosunda olduğu üzere, futbol da sıradan insanları birer uzmana dönüştürür.
FUTBOL NE GİYDİĞİNİZE KARIŞIR
Gelenekten gelen canlılık duygusu, postmodern kültürün hafızasızlığı -yani on dakika evvel olan her şeyi antika sayıp çöpe atma refleksi- ile keskin bir zıtlık oluşturur. Oyuncular, bir güreşçinin gücünü bir baletinkiyle yarışır zarafetle birleştirirken, toplumsal cinsiyet rollerine dair makul bir bükülme de ortaya koyarlar.
Futbol izleyicilerine hoşluk, dram, çatışma, ritüel ve karnaval sunar; nadiren rastlanan trajedi hissine bile yer verir. Kimi katı dini inançlar üzere, futbol da ne giyeceğinizi, kiminle arkadaşlık kuracağınızı, hangi marşları söyleyeceğinizi ve hangi aşkın gerçek olduğunu belirleyebilir. Televizyonla birleştiğinde ise siyasetçilerin kadim sorusuna -”çalışmadıkları vakit halkla ne yapmalı?”- verilmiş en tesirli karşılıktır.
HALKIN AFYONUNDAN ÖTE SEÇKİN KOKAİNİ
Yüzyıllar boyunca Avrupa’daki halk karnavalları, dini imgeleri aşağılamanın ve yöneticileriyle alay etmenin bir aracı olmasının yanı sıra, birebir vakitte sınıfsız bir toplumun evvelce deneyimlenebildiği, hakikaten anarşist bir alan fonksiyonu de görürdü. Buna rağmen, futbolda -taraftarların kulüplerini ele geçiren şirket işverenlerine öfkeyle karşı çıkması üzere kızgın popülist patlamalar yaşansa da— günümüzde çoğunlukla halkın afyonu fonksiyonu görür. Hatta bazen bu, afyondan da öte, bir çeşit seçkin kokainidir.
Siyasal dönüşüm konusunda önemli olan hiç kimse, oyunun ortadan kaldırılması gerektiği gerçeğini görmezden gelemez.
