Prof. Dr. Selva Demiralp, Merkez Bankası’nın faiz kararını, iktisat siyasetlerine itimat ve enflasyon beklentileri ortasındaki alakayı incelendiği yeni akademik çalışmaları ışığında Dünya gazetesinde kıymetlendirdi.
19 Mart’ta Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasıyla tırmanan siyasi tansiyon ve ardından gelen finansal türbülansın üzerinden üç ay geçtiğini anımsatan Demiralp, “TCMB, ortadan geçen periyotta faizleri iki kere artırarak, yüklü ortalama fonlama faizini aralık ayındaki faiz indirimleri öncesi düzeylere çekerken, dün yapılan üçüncü toplantıda politika faizine dokunmadı. Gerçek faiz hiç olmadığı kadar yüksek. Lakin TCMB’nin dünkü kararı, siyasi risklerin şimdi masadan kalkmadığına ve gerçek faizin de bu sebeple yüksek kalması gerektiğine işaret ediyor. 30 Haziran’daki CHP kurultay iptal davası bu kadar yakınken, bu dava sonucu aşikâr olmadan TCMB’nin temkini elden bırakmaması finansal istikrar açısından yerinde bir adım.” dedi.
“Merkez Bankası, 17 Temmuz’daki PPK toplantısına kadar olan müddette, son üç ayda 65 milyar dolardan 32.5 milyar dolara düşen swap hariç net rezervlerini tekrar güçlendirmeye odaklanacak görünüyor.” diyen Demiralp, şayet bu süreçte ağırlıklı ortalama fonlama faizi de siyaset faizine çekilip ek sıkılaşma muhtaçlığı ortadan kaldırılabilirse, temmuz ayında faiz indirimlerinin yine gündeme gelebileceğini belirtti.
“FAİZ İNDİRİMİNİN BAŞLAYACAĞI NOKTA…”
“Korkarım ki TCMB’nin faiz indirimlerine tekrar başlayacağı nokta, enflasyonda işlerin yolunda gitmesinden kaynaklanan bir rahatlamanın sonucu olmayacak.” tabirini kullanan Demiralp, şöyle devam etti:
“Piyasa profesyonellerinin yıl sonu enflasyon beklentileri %30’lu düzeylerin altında değil. Hanehalkı enflasyon beklentilerine baktığımızda, Koç Üniversitesi Hanehalkı Enflasyon Beklentileri’nin son iki ayda bir düşüş trendini takip ederek haziran prestijiyle 12 ay sonrası için yüzde 63’lü düzeylere gerilediğini, fakat hâlen 19 Mart öncesinde ölçtüğümüz yüzde 58’li seviyelerin üzerinde kaldığını görüyoruz. Ölçtüğümüz düzeyler, TCMB Sektörel Beklenti Anketi’nde hanehalkı için mayıs ayında ölçülen yüzde 60’a oldukça yakın.
“ESAS SORUN…”
Beklentilerin, bilhassa de hanehalkı beklentilerinin bu kadar yavaş bir iniş göstermesi, para siyasetinde yaşanan zahmetin temelini oluşturuyor. Bir yanda yaklaşık iki senelik bir yüksek faiz sürecine karşın hala hayli yüksek seyreden enflasyon beklentileri var. KU anketine katılan iştirakçiler, önümüzdeki 12 aylık periyotta hâlihazırda hissedilen yüzde 73 seviyesindeki ortalama enflasyonda 10 puanlık bir düşüş bekliyorlar. Enflasyonda düşüş beklenmesi hoş bir haber. Ancak 2 yıllık müddetin sonunda hala bu kadar yüksek bir enflasyon hissedilmesi ve bu kadar yavaş bir dezenflasyon beklenmesi temel sorun. Çünkü bir sefer denetimden çıkan enflasyonun beklentiler üzerinde yarattığı hasarı giderebilmek çok güç.”
BAŞARILI DEZENFLASYON PROGRAMLARI
Demiralp “başarılı dezenflasyon programlarında nelerin farklı olduğunu” şöyle açıkladı:
“Yakın tarihten başarılı dezenflasyon deneyimlerini incelediğimizde, faiz artışlarının birçok vakit gerekli ancak kâfi olmadığını görüyoruz. 2001 sonrası Türkiye deneyimi de dahil olmak üzere, başarılı bir dezenflasyon programı bir yandan Merkez Bankası eliyle talebin dizginlendiği, öte taraftan yapısal reformlarla arzın artırıldığı ve maliye siyaseti teşviklerinin gerçek kullanılarak bütçe açığını azaltıp verimliliğin artırıldığı, hukukun üstünlüğüne olan inancın sağlamlaştırıldığı kapsamlı paketlerle mümkün oluyor.”
Bütün bunlar bir ortada yapılıp Merkez Bankası bağımsızlığı da kanunla güvence altına alındığında, uygulanan siyasetlere olan güven ile enflasyon beklentileri de süratle denetim altına alınabiliyor. Enflasyon beklentilerinin düştüğü noktada ise Merkez Bankası’nın faizi daha yüksek tutmasına gerek kalmadan, yani acı reçete taban seviyede tutularak enflasyonu düşürmek mümkün olabiliyor.
EKONOMİK SİYASETLERE GÜVEN
Yaptıkları akademik araştırmada Haziran 2025 prestijiyle ekonomik politikalara olan inancı ölçtüklerini tabir eden Demiralp, “Yaklaşık 2 bin iştirakçinin yüzde 50’si ekonomik politikalara katiyen güvenmediğini söylerken, yüzde 6’sı tamamen güvendiğini söz etti. Daha farklı olan ise grafikte de görüleceği üzere, iktisat siyasetlerine büsbütün güvenen kümenin dahi enflasyon beklentilerinin yüzde 50’nin altına inmiyor olması.” dedi.
Demiralp “Enflasyon beklentileri neden bu kadar yapışkan?” sorusuna ise şöyle karşılık verdi:
“Bu sorunun karşılığı, biraz önce başarılı bir dezenflasyon programında olması gerekenleri sıraladığımız listede eksik kalan ögelerden kaynaklanıyor. Bizde Mayıs 2023 seçimleri sonrasında uygulanan “rasyonaliteye geçiş” programının en büyük başarısı, enflasyonu düşürmenin yolunun faizleri düşürmekten geçmediğini kabul edip ‘U’ dönüşü yaparak sıkı para siyasetine dönen bir merkez bankası takımının görevlendirilmesi oldu. Yani başarılı bir dezenflasyon programının gerek kaidesi sağlandı. Lakin bunu destekleyecek bir kalkınma programı bir türlü gelmedi.
‘ŞİMŞEK’İN KELAMINI VERDİĞİ VERGİ ISLAHATI YAPILMADI’
Geçen hafta TÜSİAD Yüksek İstişare Kurulu toplantısında konuşma yapan Lider Ömer Aras tarafından da vurgulandığı üzere “enflasyon yaratmayacak” bir vergi sistemine hala geçilemedi. Yani kayıt dışı ile çabada eksik kalıp, Mehmet Şimşek’in kelamını verdiği ‘zenginden daha çok, yoksuldan daha az’ vergi alacak bir vergi ıslahatı malesef yapılamadı. Bu türlü olunca, talebi dizginleyerek enflasyonu düşürme işi büsbütün merkez bankasına kaldı.
Buna karşılık, 2021 sonrası periyottaki düşük faiz politikalarının yarattığı servet transferleri ve yüksek enflasyonla bozulmuş gelir dağılımı ortamında, elindeki tek araç siyaset faizi olan para siyaseti talebi dizginlemekte yetersiz kaldı. Faiz artışlarının birinci başta ağırdan alınması, TCMB üst idaresinin vazife müddetlerinin kanunla korunmaması, geçmiş altı senede TCMB liderinin altı sefer değişmiş olması üzere sebepler alt alta koyulunca kabaran bir liste, merkez bankasının kredibilitesini zayıf bıraktı.”
‘ACI REÇETENİN YÜKÜ ADİL DAĞITILMADI’
“Sadece talebi düşürüp, üretim tarafında üretkenlik artışına yönelik adımların atılamayıp yatırımcı itimadının de temin edilememesi üzerine sabrı taşan gerçek kesimin isyan noktasına geldiğini kaydeden Demiralp, şunları söyledi:
Bugün geldiğimiz noktada bir tarafta faiz artışlarının yarattığı acı reçetenin yükü adil dağılmadığı için şikayetçi olan sabit gelirli kesim, diğer yanda yüksek faiz ve kredi kısıtları nedeniyle şikayetçi olan gerçek bölüm, başka tarafta enflasyonun hala düşmemiş olmasından şikayet eden ekonomistler ve herkesin farklı şey isteyip herkesin haklı olduğu bir düğümle karşı karşıyayız.
Bu düğümü çözmek mümkün. Lakin tahlil yalnızca para siyasetiyle mümkün değil. Hatta yalnızca uyum içinde çalışan para ve maliye siyaseti ile bile güç. Pekala iş tek başına merkez bankasına kalırsa ne olur? Enflasyon ağır ağır düşmeye devam eder ve maalesef yüzde 20’ye düşecek enflasyonu beklemek durumunda kalırız.”
