Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün yol arkadaşı, İkinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün kızı ve İnönü Vakfı Başkanı Özden Toker 95 yıllık ömrünü geçirdiği Pembe Köşk’ü anlattı. Nefes Gazetesi’ne konuşan Toker, Atatürk ve babası İsmet İnönü ile olan anılarının çok değerli olduğunu vurgulayarak, “Çankaya’daki bu konutun hangi köşesine baksam size saatlerce öyküler anlatabilirim” dedi.
İSMİMİ ATATÜRK VERDİ
Özden Toker, doğduğunda babası İsmet İnönü’nün Atatürk’ün yanına giderek isim seçtiğini anlatarak şunları kaydetti:
“Atatürk ben doğunca çok sevinmiş. Babam yeniden tıpkı bu türlü bir bağ meskeninde oturan Atatürk’e gitmiş. ‘Paşam nihayet bir kızım oldu. Ona bir isim bulalım’ demiş. Ve bana Özden ismini bir nevi uydurmuşlar. Birinci Özdenlerin, bütün Özdenlerin ablası benim”
Toker, çocukluk yıllarından Pembe Köşk’te tanıklık ettiği Cumhuriyetin birincilerinden 2. Dünya Savaşı sırasında yaşadıklarına kadar pek çok anıyı şöyle anlattı:
“BABAMIN BİZE AYIRACAK VAKTİ DAİMA VARDI”
“Çok hoş bir çocukluğum oldu. Babam o vakit başbakandı. Fakat natürel babamın sıfatları bize pek etki etmiyordu. Bütün çocuklarına düşkündü babam. O kadar değişik işleri ortasında sürekli bize ayıracak vakti vardı. Ve özellikle sevdiği şeyleri bize öğretmeye hevesliydi. Tıpkı şeyleri daima beraberce yapabilelim isterdi. Babamın, yetiştirme usulünü severdim. Yüzmek, cet binmek bütün bunları babam istedi. Onunla yapmak büyük bir zevkti olağan bunları.
“CAN HAVLİYLE YÜZME ÖĞRENDİM”
Yüzmeye meraklıydı. Beni alıp çabucak denize atmıştı, can havliyle çırpınırken yüzmeyi öğrendim. Kendine nazaran bizi eğitirken bir yol çizmişti. Hatta bunu birtakım mektuplarında çok güzel tabir ederdi. Gençliğinde, o vakit askerdi babam, daha yüksek rütbeli gördüğü insanların çocuklarının kendilerini çok önemsediklerini söylerdi.
İSMET İNÖNÜ’NÜN EN BÜYÜK KORKUSU
Dünyaları biz yaratmışız havalarında olanlardan hoşlanmazdı. Sonra asker olarak babamın yanına hizmet etmeye geldikleri vakit ‘Benim çocuklarım da bu türlü kendilerini bir şey zannedip sonra iş başa düşününce bir şeye yaramayacaklar’ demiş kendi kendine. Ve en çok bu durumdan korkmuş. Onun için can havliyle bizi yanlışsız yetiştirmeye çalıştı”
DEVRİMLER YAŞANDIĞI MESKEN: PEMBE KÖŞK
“22 Şubat 1927’de birinci balo Pembe Köşk’te verildi. Burada değişik bir hayat üslubu vardı. Balolar daha sonraları Ankara Palas’ta devam etti. İhtilaller evvel aile içinde bu konutta yaşanmaya başladı yani. Tabi bu sırada dünyada çok değişiklikler oldu. İşte onların hepsi bir nevi bu konutta yaşandı.
Yani Cumhuriyet’in öyküsü burada yaşandı. Kadın-erkek eşitliği, harf ihtilali. En kıymetlisi laiklik. Bu dünya işiyle, öbür dünyanın işini birbirine karıştırmamak lazım. Hepsinin yeri çok değerli. Ve hepsi beşerler üzerinde birleşiyor. Onun için her ikisine de çok bedel vermek lazım”
ATATÜRK’ÜN SOFRASINDA NELER KONUŞULURDU
“Hep birlikte sofraya oturulurdu. Babamın akşamları kendi konukları olurdu. Atatürk de haftada birkaç kere buraya gelirdi. Atatürk’ün küçük manevi kızı vardı Dava. Dava sayesinde Atatürk’ün olduğu yemeklere ben de katılmaya başladım. İdeal gelince beni aşağıya çağırdılar. Atatürk birbirimize takdim etti. ‘Bu senin ablan, bu senin yeni kardeşin’ diye. Sonra üste çıktık evcilik oynadık.
Yemek saatinde bizi aşağı çağırdılar. Atatürk’ün elini öptük ve Atatürk’ün masanın ucunda gösterdiği yerimize de oturduk. Ve bir arada yemek yedik. Atatürk’le beraberliğim sekiz yaşıma kadar sürdü. Onun için sekiz yaşıma kadar Atatürk’le daha çok anlatacak şeyim var. O masanın yemeklerine ben akademik yemekler diyorum. 1935-1936 yılları. Bir şeyler yapılmaya başlanmış lakin daha yapılacak çok iş var.
“HİÇBİR VAKİT ‘BEN’ DEMEZDİ”
O masaya gelirken Atatürk o akşam ne konuşulacağını başında senelerce önce düşünmeye başlamış. Kendi kendine tartışmış. Bir karara varmıştı. Yani bize o kararı bildirecek. Kendi fikrinden değişikse ve daha çok aklına yatıyorsa, kendi istediğini değil, o bahiste daha deneyimli olanların dediğini yapardı. Yani daima ‘ben her şeyi bilirim’ değil. ‘Benim hünerim benden daha âlâ bileni, daha tecrübeli olanı bulmak, ona danışmak’ sıkıntısı. Atatürk hiçbir vakit ‘ben’ demezdi. Daima ‘biz’ derdi”
İNÖNÜ’NÜN ATTIĞI SAVAŞ KAHKAHASI
“Alman ordusu Edirne’de bekliyordu. Savaş başladığı anda ya Anadolu’dan ya da Karadeniz üzerinden geçerek Rusya’ya ilerleyeceklerdi. Babam o sırada Ankara’da bekliyordu. Bir akşam, radyodan Hitler’in Rusya’ya savaş ilan ettiğini ve Karadeniz üzerinden gideceklerini duyduk. Abim gidip babamın omzuna dokundu. Babam ansızın sıçrayarak ‘Ne haber?’ dedi. Abim, ‘Almanya, Rusya’ya savaş ilan etti. Karadeniz üzerinden gidecekler’ deyince, babam yatağında oturdu, bağdaş kurdu ve saatlerce kahkahalarla güldü. Rahatlamıştı”
ATATÜRK ÖĞRETMEN OLMAK İSTEDİĞİME ÇOK SEVİNDİ
“Atatürk, çocukları da adam yerine koyup, sorular sorardı. Mesela eğitimden bahsedilirken, ‘Sen büyüyünce ne olmak istiyorsun’ dedi. Ben de öğretmen olmak istediğimi söyledim. Çok güzeline gitti. Biz ne yaptıysak sevgili öğretmenlerimiz sayesinde yaptık. Ancak daha yapılacak çok işimiz var’ dedi.
Sonra Ülkü’ye döndü. ‘Peki Dava sen ne olmak istiyorsun?’ İdeal de şöyle bir düşündü. ‘Ben balerin olmak istiyorum’ dedi. Atatürk şöyle bir gülümsedi. ‘O neymiş’ dedi. İdeal de kırmızı iskemlenin üzerine çıktı. Şöyle bir döndü. Herkes onu alkışladı. O vakit baleden kimsenin haberi yok. Fakat bu çocuk Atatürk’ün meskeninde bale görmüş”
Toker, babası İsmet Öztürk’ün 1925’te yılında bayanlar için yaptığı bir konuşmayı şu sözlerle aktardı:
“O konuşmada diyor ki: ‘Toplumsal eksiklikleri düzeltmenin en kısa ve en verimli yolu, kız çocuklarımızı güzel yetiştirmektir. Kızların âlâ eğitimiyle aileleri uygarlaştırmak mümkün olacaktır. Toplumda sıhhat konusundaki cehaleti yenmek, hurafeleri ortadan kaldırmak, yeterli yaşamaya mani olanları devirmek ve hoş sanatların zevkine varmak, onların sayesinde gerçekleşebilir.
İnkılabımızın, bu memleketteki öteki tüm ıslahat hareketlerinden üstün olan tarafı, bayanlara verdiğimiz kıymet ve tanıdığımız haklardır. Türk inkılabı anıldığında, bu tıpkı vakitte bayanın kurtuluş inkılabı olarak da anılacaktır.’ Laiklik kadar babamın bayan haklarına verdiği bedel de çok önemlidir”
“ATAMIZI KAYBETTİK, CUMHURİYET EBEDİYEN YAŞAYACAK”
Özden Toker, Atatürk’ün vefatından sonra Meclis’in nasıl toplandığını şöyle aktardı:
“10 Kasım’da Atatürk’ü kaybedince çabucak Türkiye Büyük Millet Meclisi toplandı. Zira Cumhuriyet sonsuza dek sürecekti. Lakin cumhurbaşkanları fanidir. Biri vefat ettiğinde ya da vazifeden çekildiğinde, yerine yenisinin çabucak seçilmesi gerekir. Cumhuriyet başsız kalamazdı. Seçim yapıldı ve babamı 2. Cumhurbaşkanı olarak seçtiler.
Ben o sırada konutta, üstte ders çalışıyordum. Aşağıda bir kalabalık vardı. Herkes siyah kıyafetler içindeydi. Babam bana şöyle dedi: ‘Biliyorsun kızım, büyük Ceddimizi kaybettik. O bizim her şeyimizdi. Ancak onun bize bıraktıklarını yaşatmak zorundayız. Cumhuriyet sonsuza kadar sürecek. Meclis beni seçti”
