Maden şirketlerine ‘süper izin’ geliyor, ekokırım kanunlaşıyor: Toprağa, suya, ormana el koyma yasasında hangi vekillerin imzası var

Maden kartellerinin ve işverenlerinin ağızlarının suyu akarak beklediği “süper izin” yasa teklifi TBMM Başkanlığına sunuldu. Teklif önümüzdeki hafta Sanayi, Ticaret, Güç ve Natürel Kaynaklar Komitesinde görüşülmeye başlanacak ve akabinde da TBMM Genel Konseyine inecek.

Teklifle, orman, mera, zeytinlikler, kıyı ve sit alanları üzere muhafaza altındaki bölgelerde yapılacak projelere, süratli ve merkezi onay sistemi getirilmesi hedefleniyor. Yani kısaca muhteşem müsaadeyle muhteşem yağmanın yolu açılıyor.

TEK KARAR VERİCİ MAPEG OLACAK

21 unsurluk yasa teklifine bakılınca, maden kartellerinin ve holdinglerinin günlerdir Ankara’da yaptıkları üst seviye ziyaretler meyvesini vermiş görülüyor. Güç ve Natürel Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG), maden ve güç projelerinde tek karar verici hale getiriliyor.

Teklifin ikinci unsuruyla, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından görevlendirilen Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında bir Şura oluşturuluyor. Madencilik konusunda son kelamı söyleyecek… Yani madencilik ve güç projelerinde birinci kelamı de son kelamı de siyasi iktidar söyleyecek… Aslında bu teklif, Türkiye’de yaşanan sistem değişikliğinin, bir öbür deyişle tek adam sisteminin çok somut bir örneği.

KENDİNE BAĞLADI

Cumhurbaşkanı Erdoğan, 26 Ekim 2013 tarihinde, Van’da sivil toplum kuruluşlarının temsilcileriyle yaptığı toplantıda motamot şunları söylüyordu: “Şimdi ben bütün bu maden işlerini kendime bağladım. Ne olursa olsun ister mermer, ister altın, ister bakır, ister çinko, şahsen göreceğim dedim. Onayladıktan sonra gerekli adımları atacağız…”

Türkiye’de bugün olan da bu. Onaylandı ve gerekli adımlar atılıyor.

Maden şirketleri daha ruhsat alamadan bütün müsaadeleri alabilecek. Yani teklifle, iktidarın tercih edeceği kimi projelerde ÇED süreci tamamlanmadan uygulamaya geçilmesinin önü açılıyor. ÇED süreçleri hızlandırılırken, ÇED süreçleriyle birlikte arazi tahsisi, orman müsaadeleri, arazinin vasfının değiştirilmesi (tarım yerlerinin maden yerine dönüştürülmesi gibi) üzere müsaade süreçleri birlikte yürüyecek.

Yani bakanlığın onayına sunulan ÇED’lerin Yüzde 99’u onaylandığı için neden bu vakti kaybedelim diyorlar haklı olarak! Ayrıyeten kurumlar ortasında rastgele bir uyuşmazlık olursa da maddeymiş, yönetmelikmiş, mahkemelermiş üzere “gereksiz” ayrıntılarla vakit harcanmayacak! Cumhurbaşkanı’nın denetimindeki HEYET son kelamı söyleyecek. Elbette “üstün kamu yararını” gözeterek!

Maden şirketlerinin ruhsat müracaatları 4 ay içinde sonuçlandırılmazsa, ruhsat başvurusu kabul edilmiş ve onaylanmış sayılacak. Maden arayanlara ormanlık alanlarda, altyapı yatırımları için 36 aya kadar bedelsiz müsaade verilecek. Müsaade onayı 3 ayda çıkarılacak.

STRATEJİK VE KRİTİK

“Stratejik” ve “kritik” madenler belirlenecek. Bu husustaki kararlar da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın atadığı heyet tarafından verilecek. Bu tipten madenlere ait ivedi kamulaştırma ve stoklama kararları yeniden şura tarafından verilecek. “Acele kamulaştırma” aslında iktidar tarafından son periyotta sık kullanılan bir yol. Yabanî madenciliğe, sömürge madenciliği uygulamalarına karşı çıkan vatandaşların tarlalarına, meralarına, zeytinliklerine “acele kamulaştırma” kararlarıyla el konuluyordu. Bu teklifle birlikte “acele kamulaştırma” bir öteki deyişle “acele çökme” projelerine yasal bir kılıf da getirilmiş oluyor.

SÜPER YETKİ

Teklifin üçüncü unsuruyla, MAPEG’e devlet ormanlarında üstün yetki veriliyor. Orman alanlarında madencilik faaliyetlerine yönelik her türlü kararı MAPEG verecek. Kararları MAPEG alacak, ruhsatlandırmayı da MAPEG yapacak. Devlet ormanları MAPEG’e, MAPEG’de şirketlere devredecek.

Dördüncü hususla Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında Güç ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, ilgili bakanlıkların görüşünü alarak stratejik ve kritik madenleri belirleyecek ve bu madenler için Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından “acele kamulaştırma” yapılabilecek.

Beşinci hususta, “işletme rehabilitasyon bedelleri, işletme ruhsat bedelleri kadardır” deniliyor ve rehabilitasyon bedellerinin de peşinen ödenmesi isteniyor. Lakin ruhsat bedellerinde yüzde 30 indirim yapılıyor. Ayrıyeten ruhsat bedellerinin yüzde 70’i genel bütçeye aktarılacak. Aslında yönetime ek bir kaynak olmasının dışında bir faydası olmayan bir düzenleme.

HEM ETİNDEN HEM SÜTÜNDEN

Yedinci unsurla, dördüncü küme madenler yaklaşık 2 bin hektarlık (20 bin dönüm) bir alanı kapsadıklarından, birebir alanda bulunan farklı madenlerin de ziyan edilmemesi için, birebir alanda farklı madencilik faaliyetlerine de müsaade verilecek. Hem etinden, hem sütünden hem de suyundan… Bölgenin canı çıkarılana kadar kanı emilecek…

Teklifin 11’inci hususuyla, linyit kömürüyle çalışan termik santraller övülmekte, elektrik sisteminin yükünü taşıdığı belirtilmekte, linyit kömürünün çıkarılmasının ve yakılmasının stratejik bir mecburilik olduğu vurgulanmakta.

Torba teklifte kömürlü termik santraller “hayati ehemmiyete sahip güç yatırımları” olarak gösterilerek, önündeki pürüzlerin kaldırılması ve yasal muhafaza altındaki zeytinliklerin termik santrallere kurban edilmesinin yolu açılıyor.

ZEYTİNLİKLERE EL KONULACAK

Teklifle Muğla’da bulunan Yeniköy-Kemerköy ve Yatağan termik santrallerinin etrafında bulunan binlerce dönümlük zeytinliklere el konulması ve topraklarına ve zeytin bahçelerine el konulan çiftçilere ise öteki alanlarda isterlerse toprak kiralanacağı belirtiliyor. Özetle, bu yasal düzenleme gerçekleşirse yüz binlerce zeytin ağacı katledilecek.

Küresel iklim felaketinin yaşandığı bir dünyada termik santrallerin kapatılması daveti yapılırken, teklifle bu santrallerin ne kadar stratejik, vazgeçilemez ve değerli olduğunun altı çiziliyor.

KİMLERİN İMZASI VAR

Zeytinlikler için büyük tehlike manasına gelen bu teklifte zeytinciliğin merkezi olan vilayetlere mensup milletvekillerinin de imzası var. AKP Muğla Milletvekili Yakup Otgöz, AKP İzmir milletvekilleri Yaşar Kırkpınar, Mehmet Ali Çelebi ve Alpay Özalan ile AKP Bursa milletvekilleri Ayhan Salman ve Mustafa Yavuz teklifi imzalayan zeytin bölgesi milletvekilleri.

Yürürlük ve Yürütme hususlarıyla birlikte 21 husustan oluşan torba teklife imza atan milletvekilleri de dikkat çekiyor. Güç ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın daha evvelce muştusunu verdiği “süper izin” torba teklifinin “ilk imza sahibi” üç vekilden ikisi TBMM İliç-Çöpler Faciası Araştırma Komisyonu’nun üyesi. Birisi kömür madenleriyle özdeşleşmiş ilimiz Zonguldak’ın AKP’li milletvekili Ahmet Çolakoğlu, oburu kendisi de bir madenci olan AKP Denizli Milletvekili Şahin Tin, İliç Çöpler Faciası Araştırma Komisyonu’nda CHP’li Deniz Yavuzyılmaz’la en sert tartışmaları yapanların başında geliyordu.

KIRŞEHİRLİ VEKİLİN DESTEĞİ

İmzacılar ortasında dikkat çeken bir isim de Kırşehir Milletvekili Necmettin Erkan. Siyanürlü altın madenlerini savunan Necmettin Erkan, teklifin bir başka imzacısı AKP Batman Milletvekili Ferhat Nasıroğlu’nun da yakın arkadaşı. Yakın arkadaş Ferhat Nasıroğlu’nun Koç Holding’le birlikte ortak kurduğu DEFAŞ Madencilik, Kırşehir’de bir altın madeni açmak istiyor.

Seyfe Gölü’ne çok yakın bir arada kurulmak istenen altın madeni alanı, Kırşehir’in su kaynaklarının bulunduğu Kenvansaray dağları üzerinde, büyük kısmı hayvancılık yapılan onlarca köyün ortasına kurulmak isteniyor. Başta Kırşehir Belediye Başkanı Selahattin Ekicioğlu olmak üzere Kırşehirlilerin büyük çoğunluğu madene karşı çıkıyor. Altın madeni projesinin, Kırşehir’in su havzası üzerinde yer aldığını belirten Kırşehirliler, projeyle endemik bitkiler, Seyfe Gölü Kuş Cenneti, tarım, hayvancılık ve su kaynaklarının yok olacağını söyleyerek şiddetle muhalefet ediyor. Lakin Ferhan Nasıroğlu’nun yakın arkadaşı Necmettin Erkan işte bu projeyi destekliyor. Desteklemekle de kalmıyor, “altın madeni” denilen ekokırım merkezine karşı çıkan Kırşehirlileri ve çevrecileri, “Ne olduğu belirli olmayan kişiler” diyerek küçümsüyor.

Koç Holding’in AKP Batman Milletvekili Ferhat Nasıroğlu’yla ortaklaşa kurduğu DEFAŞ Madencilik, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nda 20 Aralık 2024 Cuma günü yapılan İnceleme Değerlendirme Kurulu toplantısında istediği ÇED onayını alamadı. Seyfe Gölü Kuş Cenneti’nin çabucak yanı başında altın madeni açmak isteyen Koç Holding’in, kopyala-yapıştır formülüyle hazırladığı yalap-şap rapora onay çıkmadı.

Koç-Fernas iştirakindeki DEFAŞ’ın bölgede 60 bin dönümden fazla ruhsat alanı bulunuyor ve birinci etapta 22 bin dönümlük alanda altın çıkarmak istiyor. Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ÇED İnceleme Komisyonu, ÇED’deki eksikliklerin giderilmesi ve yanlışların düzeltilmesi için ÇED sürecini bir yıl erteledi. Yani süreç bitmiş değil. Kırşehirlilerin hayat alanlarını müdafaa gayreti devam ediyor.

Kırşehir ili Koç-Fernas iştirakinde maden yağması tehlikesi altındayken, kendi vilayetini müdafaası gereken Necmettin Erkan ise sömürge madenciliğini Türkiye’de tepeye taşıyacak bir kanun teklifine imza atıyor.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar teklifle ilgili yaptığı paylaşımda, “ÇED, orman müsaadeleri, imar müsaadeleri üzere uzun ve karmaşık bürokratik süreçlerin daha kısa müddette tamamlanmasını sağlayacak yeni bir sistem devreye girecek. Böylelikle 48 ayı bulabilen müsaade süreçleri 18 aya kadar düşürülebilecek” dedi.

SON SÖZ

AKP iktidarı bu ülkenin ziraî alanlarını ve su kaynaklarını, ormanlarını güya yok farz ederek kararlar alıyor. Beton siyaseti bütün Türkiye’yi sarmış durumda. Artık de madencilik ve güç denilerek ülkeyi ayakta tutan ömür alanları birilerine tahsis ediliyor.

Türkiye’de tabiatın, ormanların, su kaynaklarının ve kısaca ömür alanlarının korunması siyasi iktidar tarafından “uzun ve karmaşık bürokratik işlemler” olarak görülüyor. Ve bu uzun ve karmaşık bürokratik süreçleri aşmak için de üstün müsaade teklifi Meclise sunuluyor.

Türkiye yakın geçmişte, 13 Şubat 2024 tarihinde İliç-Çöpler’de tarihin en büyük maden facialarından birisini yaşadı. İktidarın bu facianın tekrarlanmaması için gereken yasal düzenlemeleri yapması beklenirken, yeni faciaların önünü açacak bir yasal düzenlemeyle TBMM’ye geldi.

Türkiye nüfusu 86 milyon. 2050 yılında bu nüfusun 100 milyona çıkması bekleniyor. Ülkemizde kişi başına düşen su ölçüsü 1500 metreküp iken, endüstrideki su kullanımı artarken ve ziraî sulamada da suyun ehemmiyeti ortadayken, suyu üreten ve besleyen sistemleri “madencilik yapıyoruz” diyerek param modül etmek hangi mantıkla açıklanabilir.

Konya ovası susuzluk nedeniyle çöküyor, binlerce obruk geri döndürülemez durumda. Türkiye’deki derelerin, ırmakların büyük çoğunluğu simsiyah zehir akıyor. Ülkenin en pahalı kaynakları olan, dereler, ırmaklar, göller ve denizler kanalizasyon muamelesi görüyor. Çöpler Faciasında görüldüğü üzere ekokırım merkezi olan ve büyük riskler taşıyan yüzlerce misal proje faaliyetine devam ediyor. Ülkede en temel “geri dönüşüm” sistemleri 2025 yılında hala uygulanmıyor. Milyonlarca tonluk ekonomik paha “çöp” denilerek sağa sola atılıyor. Ve bütün bunlara tahlil getirmesi gereken siyasi iktidar artık yeni ekokırım merkezleri oluşturmak için kapıları sonuna kadar açacak bir yasal düzenlemeyi meclisin gündemine getirdi.

İbrahim Gündüz