Merkez Bankası liderleri Portekiz’de buluşup tek soruya cevap aradı: Dolar nereye gidiyor

Aydınlık gazetesi muharriri Michael Roberts, “Dolar ve avro” başlıklı köşe yazısında Portekiz’deki merkez bankası liderleri toplantısını ve dolar ile avronun geleceğini masaya yatırdı.

“Bu hafta, dünyanın önde gelen merkez bankacıları Portekiz’in Sintra kentinin bunaltıcı sıcağında bir ortaya geldi. Finans medyasına nazaran en değerli problem, ABD dolarının düşmeye devam edip etmeyeceği, bu da doların dünya piyasalarındaki hakimiyetinin ve bununla birlikte ABD’nin dünyanın ana ticaret ve finans para ünitesinin arzını denetim etmede sahip olduğu “fahiş ayrıcalığın” sona erip ermeyeceği konusunu gündeme getiriyor” diyen Roberts’in yazısı şöyle:

DOLAR EN DÜŞÜK DÜZEYLERE GERİLEDİ

Donald Trump’ın ocak ayında vazifeye gelmesinden bu yana doların öteki esas para üniteleri karşısında son üç buçuk yılın en düşük düzeylerine gerilediği gerçek. Trump’ın gümrük vergisi öfke nöbetleri ve sert geri dönüşleri, milletlerarası ticarette ve yatırımcıların alımlarını ve varlıklarını dolar cinsinden tutup tutmayacakları konusunda meçhullüğü artırdı.

Ancak dolardaki düşüşün gerçek nedeni bu mu? Birinci olarak, ABD doları başka para üniteleri karşısında son 3 yılın en düşük düzeyinde olabilir fakat bunun tek nedeni o devirde tarihi doruklarda olmasıdır. Çok daha uzun bir devir boyunca, dolar hiçbir halde avro, pound, yen ya da renminbi (Çin yuanı) karşısında zayıf değildir.

Doların kıymeti ocak ayından bu yana yaklaşık yüzde 9 düştü ve yalnızca nisan ayında yüzde 4,5’lik bir düşüş yaşandı. Lakin Trump’ın gümrük vergisi krizinin tesirinden sonra bile dolar endeksi on yıl evvelki düzeyine epey yakın seyrediyor.

FAİZ BASKISI

Benim görüşüme nazaran, doların son periyotta avro ve başka para üniteleri karşısında zayıflamasının asıl nedeni ABD iktisadının yavaşlaması ve ABD Merkez Bankası üzerinde borçlanma maliyetlerini, mortgage oranlarını ve işletmeler ile hane halklarının borç ödeme maliyetlerini düşürmek için siyaset faiz oranını düşürmesi istikametinde baskı oluşmasıdır.

Fed Başkanı Powell, Trump’ın gümrük vergisi tedbirlerinin tüketici enflasyon oranında bir artışa yol açmasını beklediği için isteksiz olduğu faiz oranlarını düşürme konusunda büyük bir baskı altında. Trump, faiz oranlarını düşürecek bir Fed başkanı atayabilmek için Powell’ın derhal istifa etmesini talep ediyor.

Fed’in para politikası kurulu (FOMC), kelamda enflasyonu düşürmek için faiz oranlarını yüksek tutma ya da bunun yerine ABD iktisadına yardımcı olmak için faiz oranlarını düşürme konusunda ikiye bölünmüş durumda. Bu ikilem aslında yanlış bir ikilemdir zira merkez bankaları tarafından uygulanan para siyaseti, ister “enflasyonu denetim etmek” ister “büyümeyi artırmak” için olsun, kapitalist ekonomileri “yönetmek” için çok az şey yapmaktadır.

Bununla birlikte, Fed’in bu yılın geri kalanında faiz indirimlerini hızlandıracağı ve böylelikle ABD faiz oranları ile Avrupa ve Japonya’daki faiz oranları ortasındaki farkı azaltacağı beklentisi artmaktadır. Bu da dolar varlıklarını elde tutmayı daha az cazip hale getirecek ve doları eskisinden daha zayıf tutacaktır.

DOLARIN HEGEMONYASI

Ancak bunların hiçbiri doların dünya piyasalarındaki hegemonik pozisyonunu kaybedeceği manasına gelmiyor. Bu türlü düşünmek en güzel ihtimalle hüsnükuruntu ve başka büyük iktisatların gücüne ait makus bir yanlış değerlendirmedir. ECB Başkanı Lagarde birkaç hafta evvel yaptığı açıklamada bu hüsnükuruntudan bir kısmını uygulamıştır: “Avro, dolara karşı geçerli bir alternatif haline gelebilir… ‘küresel avro anı’ için bir fırsat yaratabilir.” Ciddiyim! Lagarde, Avrupa’daki büyük iktisatların sakinliğini fark etmedi mi?

İşte önde gelen ekonomiler için en son yıllık büyüme sayıları:

Hindistan yüzde 7,4, Çin yüzde 5,4; Brezilya yüzde 2,9, Kanada yüzde 2,3. ABD yüzde 2,0, Japonya yüzde 1,7, Rusya yüzde 1,4, İngiltere yüzde 1,3, Güney Afrika yüzde 0,8; İtalya yüzde 0,7, Fransa yüzde 0,6, Almanya 0.

G7’nin en büyük ekonomileri ortasında Kanada ve ABD ekonomilerinin Avrupa ekonomilerine kıyasla iki kat daha düzgün durumda olduğunu göstermektedir. Avrupa ekonomileri sakinleşiyor; yalnızca ABD sakinleşen Avrupa ekonomilerine katılmaya başlıyor. ABD’nin son gerçek GSYH dataları yüzde 0,5’lik bir düşüş gösterirken, ABD imalat sanayi daralma bölgesinde kalmaya devam ediyor (grafikte 50’nin altında).

Doların zayıflamasının ve Fed’in faiz oranlarını düşürme mümkünlüğünün nedeni budur. Fakat dolar hala memleketler arası rezervlerin yüzde 58’ini oluşturuyor ve bu oran avronun yüzde 20’lik hissesinin hayli üzerinde. Lagarde’ın hüsnükuruntusu yalnızca bundan ibaret.

MICHAEL ROBERTS KİMDİR

Marksist bir iktisatçı olan Michael Robets, City of London’ın finans merkezinde otuz yıldan fazla bir müddet iktisatçı olarak çalıştı. The Great Recession (2009) ile The Long Depression (2016) üzere kitapların da muharriri.