Netanyahu bunları söylemez: Osmanlı padişahlarına ‘mesih’ diyen Museviler
Sabah gazetesi müellifi, ünlü tarihçi Erhan Afyoncu, bugünkü köşesinde İsrail Başbakanı Netanyahu’nun Osmanlı-Yahudi alakalarına dair tarihi gerçekleri çarpıtan son tezlerini masaya yatırdı. Afyoncu, Avrupa’daki zulümden kaçan Musevilerin asırlar boyunca Osmanlı topraklarına nasıl sığındığını ve hatta Osmanlı padişahlarını kurtarıcı “mesih” olarak gördüklerini çarpıcı tarihi örneklerle anlattı.
OSMANLI: ZULÜMDEN KAÇANLARIN SIĞINAĞI
Afyoncu, “Avrupalıların katliamlarına uğrayan Museviler, asırlar boyunca inançlı liman olarak Osmanlı topraklarına koşmuşlardı. 16. yüzyılda Osmanlı ülkesini gezen Avusturyalı Dernschwam, ‘Yeryüzünde rastgele bir memleketten Museviler kovuldular mı doğruca hepsi Türkiye’ye gelirler’ tespitini yapmıştı. Nitekim de Avrupa’dan kovulan Museviler, kendilerine kucak açan Osmanlı padişahlarını adeta bir mesih, Osmanlı fetihlerini de mesihin gelişinin müjdecisi olarak görmüşlerdi” sözlerini kullandı.
Sabah müellifi tarihçi Erhan Afyoncu bugünkü köşesinde, “Netanyahu’nun dedeleri Osmanlı Padişahlarını ‘mesih’ ilan etmişti” başlıklı köşesinde şunları yazdı:
Avrupalıların katliamlarına uğrayan Museviler, Osmanlı topraklarına koşmuşlardı. Avusturyalı Dernschwam, “Yeryüzünde rastgele bir memleketten Museviler kovuldular mı doğruca hepsi Türkiye’ye gelirler” demişti. Avrupa’dan kovulmuş Museviler, Osmanlı padişahlarını mesih, Osmanlı fetihlerini mesihin çıkışı olarak görmüşlerdi
Tarihin en büyük katliamlarından birine imza atan İsrail Başbakanı Netanyahu, “Arjantin’in 19’uncu yüzyılın ikinci yarısında Museviler için bir sığınak haline gelmeye başladığı ve yalnızca Doğu Avrupa’dan değil, Osmanlı İmparatorluğu’ndan da Musevilerin ekonomik zahmetlerden ve ‘antisemitizm’den kaçtığı” biçiminde bir argüman uydurdu. Halbuki gerçek tam zıddıdır. 1360’tan itibaren katliamlara uğrayan Museviler, imparatorluğun son yıllarına kadar Osmanlı topraklarına sığınmışlar, Osmanlı’da da antisemitizm olmamıştır.
OSMANLI’YA BİRİNCİ YAHUDİ GÖÇÜ
Osmanlı topraklarında her dinden insan kendi kültürel ve dini ortamında özgürce yaşarken, Avrupa’da Müslümanlara hayat hakkı verilmez, Museviler ise çok sıkıntı kurallar altında hayatlarını sürdürürlerdi. Başlarına da vakit zaman felaketler gelirdi. 14. yüzyıldaki Avrupa’daki büyük veba salgını sırasında bile hatalı olmuşlardı. Museviler, vebanın hatalısı olarak gösterilip yok edilirlerse vebanın da biteceğine inanıldı.
1348 yılı baharında Güney Fransa’da birinci Yahudi katliamları başladı. Museviler ahşap meskenlere doldurularak yakıldı. Bavyera’da 12 bin, Erfurt’ta 3 bin Yahudi öldürüldü, Strasbourg’da ise 2 bin Yahudi canlı diri yakıldı. Avrupa’nın çabucak her tarafında bu çeşit katliamlar oldu. Museviler kimi vakit cellatlarının eline geçmemek için kendilerini yaktılar. Birtakım yerlerde Museviler yakılmadan evvel kazıklatıldı, birtakım yerlerde de fıçılara konularak ırmaklara atıldı. Osmanlılar tarafından fethedilen yerlere Musevilerin göç etmesi 14. yüzyılda başladı. Macar Hükümdarı Büyük Layoş, 1360’ta Musevileri kovan bir ferman yayınladığı zamanYahudiler, Osmanlı topraklarına sığındılar.
Fatih, İstanbul’u fethettikten sonra Musevilere İstanbul’da oturma, ticaretle uğraşma, havra ve okul yapma hakkı verdi. Fatih, Moses Kapsali’yi de büyük rabbi, yani hahambaşı tayin etti. Bizans devrinde Yahudi hahamlığı, aktif ve prestijli bir misyon değildi. Osmanlılar, hahamlığı patriklikle eşit düzeye getirip prestij ve itibar kazandırdılar. Musevileri kendi topraklarında yaşayan Hıristiyanlara ve Avrupalılara karşı mali bir güç olarak kullandılar.
ENGİZİSYONDAN KAÇTILAR
Anadolu ve Rumeli kentlerinden getirilen Museviler, İstanbul’a yerleştirildi. Museviler, daha evvel Venedikliler tarafından hâkim olunan kentin iş merkezi sayılan Çıfıt Kapı’dan, Zindan Kapı’ya kadar olan liman bölgelerine iskân edilmişlerdi. Fatih, Bizans periyodunda kentte kıymetli rol oynayan Venediklilerin yerini Yahudi tüccarlara vermişti.
Sultan, kuşatmadan evvel ve kuşatma sırasında, İstanbul’dan Venedik’e kaçmış olan Venedik Musevilerinin geri dönmesine müsaade vermesi için Venedik dojundan talepte bile bulunmuştu. Fatih’in hükümdarlığının sonlarında İstanbul’da Yahudi nüfusu epeyce artmıştı. 1477’de İstanbul’da 1647 Yahudi hanesi, yani yaklaşık 8 bin Yahudi vardı.
Yahudiler, 15. yüzyılın başlarından itibaren İspanya yarımadasında aşağılanmaya başlamışlardı. 1480’den sonra İspanya’da Musevilere karşı engizisyonun büyük bir baskısı başladı. Çeteler Musevilere saldırdı. 1483’te engizisyon yargıcı Torquemada’nın buyruğuyla binlerce Yahudi öldürüldü. Bu baskılar üzerine Museviler, İspanya’yı terk etmeye başladılar. İspanya’da baskı altında Katolikliği kabul eden ve Maranos olarak isimlendirilen Museviler, Osmanlı topraklarına sığındıklarında kendi dinlerine döndü.
II. BAYEZİD HÂLLERİNE ÇOK ACIDI
İkinci Bâyezid periyodunda İspanya, Portekiz ve İtalya başta olmak üzere Avrupa’nın her tarafından sürülen Museviler, 1492’den itibaren Osmanlı İmparatorluğu’na geldiler. Eliyahu Kapsali isimli bir Yahudi tarihçi, günlüğünde padişahın Musevilerin hâline acıdığını ve her tarafa fermanlar göndererek Musevileri kentlere kabul etmelerini emrettiğini muharrir. 1492 yılından sonra İber yarımadasından göç eden 165 bin Yahudi’den 90 bininin Osmanlı topraklarına geldiği kestirim edilmektedir.
16. yüzyılın ortalarından itibaren imparatorluğa Orta ve Doğu Avrupa’dan da Yahudi göçü başladı. Musevilerin Türkiye’ye göçü sonraki asırlarda da devam etti. 19. yüzyılın sonlarında yaşadıkları ülkelerde gördükleri baskıdan ötürü Doğu Avrupa ve Rusya’daki Musevilerin bir kısmı yeniden Türkiye’ye geldiler.
Yahudilerin Türkiye’ye göçlerini en yeterli tasvir edenlerden biri 16. yüzyılda Osmanlı ülkesine gelen Avusturyalı Dernschwam’dır. Göçü, “Yeryüzünde rastgele bir memleketten Museviler kovuldular mı doğruca hepsi Türkiye’ye gelirler” biçiminde tasvir eder.
FİLİSTİN’E YERLEŞMELERİ YASAKTI
Yahudilere karşı katliamlar 19. yüzyılda da devam etti. 1881’de Rus Çarı II. Aleksandr’ın öldürülmesi üzerine Yahudi düşmanlığı yeterlice arttı. Rusya’da ve Polonya’da katledilmeye (pogrom) başlanan Museviler kitleler halinde göç ettiler. Rusya’dan sonra Romanya’da da Yahudi düşmanlığı başladı. 1903-1906 ortasında da Rusya’da Museviler katledildiler.
Yahudi göçlerinin bir kısmı Osmanlı topraklarınaydı. Osmanlı idaresi, 1882’de Musevilerin Filistin haricinde gösterilecek yerlerde 100-150 haneyi geçmeyecek halde yerleşmeleri kuralıyla ülkeye kabul edilebilecekleri kararını aldı. Musevilerin bir kısmı kaçak olarak Filistin’e de gitti. Musevilerin Filistin’e yerleşmemesi hususu İkinci Abdülhamid’in hükümdarlığı mühletince devam etti.
İkinci Meşrutiyet’ten, yani 1908’den sonra İttihat ve Terakki iktidarı, Filistin’e Yahudi yerleşimine karşı olmakla birlikte, önlem alma konusunda sultan kadar sıkı durmadı. Osmanlı Devleti’nin Filistin’den çekildiği Birinci Dünya Savaşı sonunda, yani 1918’de Filistin’de yaklaşık 515 bin Müslüman, 65 bin Yahudi yaşıyordu.
FETİHLERİ MESİHİN ÇIKIŞI OLARAK GÖRDÜLER
Osmanlı tarihi üzerine İbranice tarih kitabı yazan en değerli Yahudi tarihçi Eliyahu Kapsali’nin (1483-1555), Nuh Arslantaş tarafından kısmi çevirisi ve incelemesi yapılan “Türkler ve Museviler (Yahudi Tarihçi Eliyahu Kapsali’nin (1483-1555) Tarih Kitabı Seder Eliyahu Zuta Bağlamında Bir İnceleme)” isimli yapıtında Hıristiyanlığı bozguna uğratan Osmanlı sultanlarının gerçekleştirdiği fetihleri, Musevilerin sürgünlerinin sonu ve mesihin çıkışının müjdecisi kabul edilir.
Osmanlı sultanlarını kurtarıcı mesihler olarak ele alıp padişahların Musevilerle ilgileri üzerinde genişçe durmuştur. Osmanlı fetihlerini mesihle temaslı olarak pahalandıran Kapsali, Osmanlı sultanlarının mesihî rollerine dikkat çekmesinin yanında, yalnızca İspanya sürgününü değil, İstanbul’un fethiyle başlayıp Suriye, Mısır (1517) ve Rodos’un fethi (1522) ile biten kıymetli hadiseleri de mesihin çıkışıyla irtibatlı olarak ele alıp anlatmaya çalışmıştır.
