80’li yıllardan en çok aklımda kalan sinemalardan biri “InnerSpace” idi. Martin Short ve Dennis Quaid’in oynadığı sinemanın konusu şuydu: Bir test pilotunun uçağı kazara mikroskobik hâle getiriliyor ve bir şırınga ile insan bedenine enjekte ediliyor. O andan itibaren insan bedeninin içinde fantastik bir seyahate şahit oluyoruz.
İşte buna çok emsal bir tecrübesi geçen salı günü L’Oréal’in Paris’teki binasının üçüncü katında yaşadım. Bir manada kendimi minyatürleştirip derimin altına indim ve en büyük organımın içinde, tıpkı o sinemadaki üzere, fantastik bir seyahat yaptım.
DERİMİN ALTINA YAPTIĞIM SEYAHATTEKİ REHBERİM
Bu seyahatte bana harikulade bir bilim insanı rehberlik yaptı. Evvel sizi rehberimle tanıştırayım. İsmini dün vermiştin. Guive Balooch… Kaliforniya doğumlu, İran asıllı bir bilim insanı. Çok sağlam bir eğitim geçmişi var. Berkeley Üniversitesinde “moleküler ve hücre biyolojisi” alanında lisans (B.A) diploması var. Daha sonra UC San Francisco’da biyomateryal üzerine doktora yapmış. Stanford Üniversitesinde ise doktora sonrası araştırma çalışmaları ile devam etmiş.
BENİ BU ALANA DERİ CAZİBESİ ÇEKTİ
Merak edip soruyorum: “Böyle bir eğitim yaparken bir gün bir hoşluk ve cilt bakımı eserleri üreten şirkette çalışmak hiç aklınızdan geçti mi?”
“Hiçbir vakit aklıma gelmemişti,” diyor. Aslında akademik meslek amacıymış. Öyleyse niçin bu alana geldi? İki şeyden kelam ediyor. Birincisi, derinin cazibesi. İkincisi ise araştırma sonuçlarının süratle uygulamaya geçtiği bir bölüm olması.
DERİNİN ALTINA SEYAHAT İÇİN KOLTUĞA OTURUYORUM
İlk sorum şu oluyor: “İnsanı yaşlandıran nedir?”
“Anlatacağım lakin evvel derinin altına bir seyahat yap,” diyor. Binanın beşinci katına çıkıyoruz. Yan yana koltuklar dizilmiş. Hani şu masaj koltuklarını andırıyor. Yanda bir pankartın üzerinde “Welcome Aboard” yazıyor. Yani “Kabine güzel geldiniz.” Büyük harflerle de şunu yazmışlar: “Hücre Yolcusu…”
ARTIRILMIŞ GERÇEKLİK GÖZLÜĞÜ İLE DERİNİN ALTINA İNİYORUM
Başıma bir “Artırılmış gerçeklik gözlüğü” takılıyor ve derime seyahat başlıyor. Önümde rengârenk bir simülasyon dünyası açılıyor. En üst tarafta epidermis denen katman var. Bu tabakanın en üst kısmında meyyit ve yassı hücreler dolaşıyor. Burada “keratinli hücreleri” görüyorum. Tuhaf biçimleri var. Bölünüyorlar. Vurmalara, çarpmalara karşı bizi onlar koruyor. Onun biraz derinine gidince karşımıza yassı epitel hücrelerden oluşan bir katman çıkıyor.
VE SONUNDA EN DEĞERLİ HÜCRELERE GELİYORUM
Ve sonunda karşımıza “mitokondrial hücreler” çıkıyor. İki gün boyunca L’Oréal’in uzmanlarından en çok bu mitokondrial hücreleri dinliyorum. Bunlar güç üreten hücreler. “Asıl işimiz bunlarla,” diyorlar. Zira “yaşlılık” gücün azalmasıdır. Uzun ömür (longevity) için güce muhtaçlığımız var. L’Oréal artık 4 bin araştırmacı ile bu mitokondrial hücrelerin bütün sırlarını bulmaya çalışıyor.
DERİNİN ALTINDA MİLYONLARCA MARKÖR VAR
Ama şunu söyleyeyim. Hiç de kolay bir şey değil. Zira şu an içinde seyahate çıktığım bu derinin üç katmanı içinde milyonlarca markör, yani “belirleyici” var. Ve ne yazık ki bunların tamamının sırrını çözmeye daha hayli yolumuz da var.
DERİ ALTI UZAYIMIN ABYSS’İNDE İLAHIN BAŞYAPITINI GÖRÜYORUM
Seyahatimin sonunda karşıma heybetle süzülen bir imaj geliyor. Önümden bir DNA geçiyordu. Yaradanın başyapıtı. NVIDIA’nın hiçbir mühendisinin yapamayacağı bir hayat çipi. Bugüne kadar çok DNA illüstrasyonu gördüm. Lakin bu değişikti. Artırılmış gerçeklik, detaylarla dolu bir DNA sarmalı yaratmış. Aklıma James Cameron’ın, okyanusun derin yerinde geçen Abyss sineması geldi. Sinemanın sonunda denizin en karanlık bölgesinden ışıl ışıl yanan tanrısal bir yaratık geçiyordu. Bu DNA imajı de, Fellini’nin Amarcord sinemasındaki o efsane yolcu gemisi üzere karanlıkta önümden geçip uzaklaşıyor.
MICK JAGGER ERKEN YAŞLANMIŞ BİR İNSAN MI YOKSA UZUN HAYATI KEŞFETMİŞ BİRİ Mİ?
Yolculuk bitince Balooch’la sohbete başlıyoruz. Birinci sorum şu: Siz uzun ömür araştırmacısısınız. Size nazaran Mick Jagger yaşlı bir insan mı, yoksa uzun ömür tarifi içinde uzun bir hayatın insanı mı?
Gülerek yüzüme bakınca biraz daha açılıyorum: “Yaşlanma denince aklıma yüzümüzün kırışması, boynumuzun, kollarımızın sarkması geliyor. Lakin şu başımı karıştırıyor. Mick Jagger’ın yüzü daha 25 yaşında kırış kırış lakin 81 yaşında sahnede oradan oraya koşuyor. Artık ona ne diyeceğiz?”
“İstersen yaşlanma nedir ondan başlayalım. Yaşlanma, hücrelerin çoğalmasının yavaşlaması, ölmesi, gücünü kaybetmesi sonucunda ortaya çıkan bir durum.”
YÜZDE 60 GENETİK, YÜZDE 40 BİZ VE ÇEVRE
Öyleyse yaşlanmamız neye bağlı? “Yüzde 60-70 genetik, yüzde 40 bize, alışkanlıklarımıza, etraf şartlarına bağlı bir şey.”
Yüzde 60 çok büyük bir şey. Yani mukadderatımızla ve alınyazımızla mı doğuyoruz? İkinci sorum: “Genç kalabilmek, hayatımızı uzatmak için harcadığımız bu denli para, efor, fedakarlık, sizin de 4 bin araştırmacı ve 1.3 milyar Euro’luk bütçenizle yaptığınız bütün çalışmalar yalnızca bu yüzde 30’luk kısım için mi?”
“Hiç küçümseme, yüzde 30 çok büyük bir hisse. Biz doğuştan gelen şeylerin üzerine yüzde 30 koyabilirsek bu uzun ve sağlıklı hayat konusunda çok büyük bir kar olur. Biz asıl bu yüzde 30 kısım içinde bizi etkileyen olumsuz etkenleri değiştirmeye uğraşıyoruz.”
KÖTÜYÜ ÖLDÜRMEK, İYİYİ YAŞATMAK
O vakit gelelim bu yüzde 30’luk paya… Orada ne yapıyorsunuz hayatı uzatmak için? İki şey var: Berbat etkenlerin tesirini azaltmak, düzgün etkenlerin tesirini artırmak. Tam bu noktada biraz evvel yaptığım deri seyahatine dönüyorum.
HÜCRE SEYAHATİNDE HEM YÜZDE 60 HEM YÜZDE 30’LA KARŞILAŞMIŞIM
Meğer o seyahatte bu yüzde 60 ve yüzde 40’la karşılaşmışım. Seyahatin sonundaki o dev DNA sarmalı bizim yüzde 60’lık genetik mirasımızı temsil ediyor. Yüzde 30 ise mitokondrial hücreler… L’Oréal araştırmacıları işte bu mitokondrial hücrelerin âlâ güç üretmesi için büyük gayret harcıyorlar. Yani derimize güç vermeye. Bir ikinci alan da dışarıdan gelen makus tesirleri karşılamak ve püskürtmek.
YAŞLANMANIN YÜZDE 80’İ GÜNEŞ YÜZÜNDEN
Ve bu yaz başında hepimizi ilgilendiren asıl soruyu soruyorum: Derimizin yaşlanmasında en büyük etken nedir? Hiç tereddüt etmeden karşılık veriyor: “Güneş ışığı…”
Bu kadar kesin bir söz ile söyleyince bir adım daha ileri gidiyorum. Mesela yüzde kaçı güneşten kaynaklanıyor? Tıpkı emin tabir ile yanıtını veriyor: “Yüzde 80’i…”
ARTIK KIŞIN BİLE SOKAĞA ÇIKSAM ÇIKMASAM GÜNEŞ KREMİ SÜRÜYORUM
Evet, bu dehşet verici cümleyi bir kenara yazın. Yaşlanmamızda genetik dışındaki yüzde 30-40 faktörün yüzde 80’i güneş ışığından geliyor. Ve bir şeyi itiraf ediyor: “Eskiden yüzüme hiçbir şey sürmezdim. Lakin artık yaz kış her gün, sokağa çıksam da çıkmasam da kesinlikle güneşe karşı hami krem kullanıyorum…”
ÖYLEYSE YENİ TREND LONGEVITY TAM OLARAK NE?
Peki iki gün boyunca L’Oréal teknoloji grubundan aldığım bilgiler daha çok kimi ilgilendiriyor? Gençleri mi yaşlıları mı?
“Bir sefer şunu bilelim,” diyorlar: “Longevity, sırf ömür mühletini değil, ‘sağlıklı yaşam’ mühletini uzatmayı hedefleyen bilimsel ve kültürel bir dönüşüm… L’Oréal için Longevity, hoşluğun ömür uzunluğu sürdürülebilirliğini sağlamak.”
Dolayısıyla birinci gaye şu: “Yaşa bağlı önyargıları yıkmak…” Öyleyse şundan başlayalım: “Yaş almak doğal, hoş olmak zamansızdır…”
60 ÜSTÜ BİREYLERİN HOŞLUK HARCAMASI GENÇLERİN İKİ KATI
Bütün dünya için önümüzde şöyle bir tablo var. 2040 prestijiyle dünya nüfusunun %20’sinin 60 yaş üstünde olacak. 2050’de ise 100 yaşını aşan kişi sayısı 3,7 milyonu bulacak. Aslına bakarsanız bütün bu anlattıklarımın amacının gençler olması gerekiyor. Fakat gerçekte önümüzdeki tablo çok farklı. Bugün 60 yaş üstü bireyler, hoşluk harcamalarında genç kuşakların iki katına yakın bütçe ayırıyor.
KRONOLOJİK YAŞ TARİHE KARIŞIYOR
İki günlük Paris uzun hayat seyahatinden çıkan sonuç nedir diye sorarsanız, karşılığım şu: Devletin bize verdiği kimliklerde, pasaportlarımızda, ehliyetlerimizde, e-Devlet kayıtlarımızda, CV’lerimizde, LinkedIn sayfalarımızda yazan “kronolojik yaşın” miadı doluyor. Artık “biyolojik yaş” anlatıyor bizi. Sloganı da şu: “Biological Age is the New Truth.” Yani “Biyolojik yaş yeni gerçektir.” Yani bize “yaşımızı verme hakkı” devletten diğer bir yere geçiyor.
YENİ YAŞIMIZIN NE OLDUĞUNU 5 DAKİKADA ÖĞRENECEĞİZ
Öyleyse bu “yeni yaşımızı” bize kim nasıl verecek? L’Oréal teknoloji ihtilalini hazırlayan bilim insanlarının bu soruya verdiği yanıt şu: “Biyolojik yaşın belirlenmesi; genetik tahlil, yapay zekâ ile cilt haritalama ve şahsileştirilmiş faal bileşen kombinasyonları ile belirlenecek.”
Geliştirdikleri “Longevity AI Cloud” isimli bir gereç, 260’tan fazla biyobelirteç ve 32 biyolojik yol üzerinden cilt yaşlanmasını tahlil ediyor. Yaşlanmanın 9 temel biyolojik belirtisini tıpkı anda inceliyor ve o şahsa mahsus olarak öngörülebilir hâle getiriyor. Ve 5 dakika içinde size biyolojik yaşınızı veriyor.
L’ORÉAL BİNASINA 78 YAŞIMDA GİRDİM, KAÇ YAŞIMDA ÇIKTIĞIMI BİLEMİYORUM
Yani artık kimliğinizde yazan doğum tarihinizi unutun. Evet, iki günlük “deriye ve yaşa yolculuğun” sonunda geldiğimiz yer burası. L’Oréal’in Concorde Meydanı’na yakın binasına, devletin verdiği yaşla, 78 yaşımda girdim. Çıkarken kaç yaşımdaydım bilmiyorum. Ama giderek tek parti devleti hâline gelen devlete itimadım azaldığı için, “yeni normalimi” biyolojik yaşımda aramaya karar verdim.
Ertuğrul Özkök
