Değeri ve alım gücü günden güne düşen TL’nin simge banknotu 200 liranın dolar karşılığı da 129 dolardan 5.1 dolara indi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) 2009–2025 periyodu kupür dağılım bilgilerine nazaran 200 TL’lik banknotun tedavüldeki sayısı beş yılda yüzde 847.2 arttı.
Ekonomist Uğur Gürses’in “Bir para nasıl erir?” diyerek toplumsal medya hesabından paylaştığı bir grafik, son yıllarda tırmanan enflasyonun tesirlerini bir sefer daha gündeme taşıdı. Merkez Bankası’nın 2009–2025 devri kupür dağılım bilgilerine nazaran, en büyük banknot olan 200 TL’nin emisyon içindeki oranı bilhassa Eylül 2021 sonrası süratle yükselerek Mayıs 2025 prestijiyle %85,1 düzeyine ulaştı. Buna rağmen 100, 50 ve 20 TL’lik kupürlerin toplam tartısı %15’in altına geriledi.
200 TL’lik banknotlar, birinci sefer 2009’da piyasaya sürüldüğünde toplam dolanım içinde yalnızca yüzde 16 hisseye sahipti. Lakin 2021’den sonra artan fiyatlar ve Türk Lirası’ndaki süratli bedel kaybı, bu kupürün kullanımını olağan hale getirdi. Tıpkı devirde 100 TL’lik banknotların hissesi yüzde 11,5’e, 50 TL’nin oranı yüzde 1,8’e ve 20 TL’nin oranı ise yalnızca yüzde 0,7’ye kadar düştü. Piyasa müşahedelerine nazaran, küçük kupürlerin artık ATM’lerde dahi bulunmadığı, 200 TL altı banknotların alışverişlerde sembolik kaldığı söz ediliyor.
PARASAL ERİME
Ekonomistler, kupür dağılımındaki bu dramatik dönüşümü “parasal erime” olarak nitelendiriyor. Yüksek enflasyonun neden olduğu satın alma gücü kaybı, vatandaşların tıpkı eserleri alabilmek için daha fazla nakit taşımasını mecburî kılıyor. Örneğin 200 TL, bugün temel bir market alışverişini dahi karşılamakta yetersiz kalırken, 20 TL’lik banknotların günlük kullanımda fiilen bir fonksiyonu kalmadı.
Ekonomist Uğur Gürses, bu durumu ferdî blogunda yazdığı makalesinde, “Merkez Bankası yeni bir kupür, örneğin 500 TL’lik banknotu basmadıkça, en büyük kupür başkalarını piyasadan siler” tabirleriyle kıymetlendirdi. Gürses’e nazaran bu tablo, hem TL’nin paha kaybını hem de Merkez Bankası’nın vaktinde adım atmamasının yarattığı yapısal sorunu ortaya kokuyor.
Merkez Bankası ise kupür kompozisyonuna dair yaptığı açıklamalarda, yeni bir banknot çıkarılması tarafında somut bir çalışma olmadığını belirtmişti. Banka, dijital ödeme sistemlerinin yaygınlaşmasını ve nakitsiz süreçlerdeki artışı münasebet göstererek, mevcut sistemin devam ettiğini savunuyor. Fakat uzmanlara nazaran dijitalleşme eğilimi, enflasyon kaynaklı fizikî para meselelerini kısa vadede çözemiyor.
