Atatürk’ten Şehzade Ömer Faruk’a… Fenerbahçe’nin kayıp defterinee kim ne yazdı

Gazeteci-yazar Murat Bardakçı, HaberTürk’teki köşesinde “Fenerbahçe Kulübü bu çok değerli defteri neden yayınlamaz?” başlıklı bir yazı kaleme aldı.

Bardakçı, 1914 ile 1951 yılları ortasında Fenerbahçelilerin hislerini kaleme aldığı ve kulübün arşivlerinde koruma edilen 73 sayfalık “hatıra defterinin” bugüne kadar neden yayınlanmadığını sordu.

Bardakçı, kelam konusu defterin Fenerbahçe Kulübü’ne ilişkin olduğunu ve şu anda kulüp tarafından koruma edildiğini belirtti. 73 sayfadan oluşan bu defterin, Mustafa Kemal Atatürk’ten Şehzade Ömer Faruk Efendi’ye kadar birçok kişinin el yazılarını ve imzalarını içerdiğini söz eden Bardakçı, bu evrakın Fenerbahçe tarihinin en değerli modüllerinden biri olduğunu vurguladı.

Mustafa Kemal Paşa’nın Fenerbahçe’nin hatıra defterine 3 Mayıs 1918’de yazdıkları ve imzası (sağdaki sayfanın alt kısmında).

1932 YANGININDA YANDI, 12 YIL KAYIPTI

Hatıra defteriyle ilgili dikkat çeken bir öteki ayrıntı ise, 6 Haziran 1932 gecesi Kuşdili’ndeki kulüp binasında çıkan ve dört saat süren yangın sırasında defterin kaybolduğu zannedilmiş olması. Bardakçı’nın aktardığına nazaran, yangında kulübün arşivleri ve o vakte kadar kazanılmış tüm kupalar kül oldu. Fakat defter, olaydan tam 12 yıl sonra, 7 Nisan 1944’te gizemli bir biçimde yine ortaya çıktı. Kimliği belirlenemeyen bir kişi, defteri Fenerbahçe’nin eski futbolcularından ve o devir Vatan Gazetesi’nin yazı işleri müdürü olan Kemal Onan’ın (nam-ı başka “Con Kemal”) masasının üzerine bıraktı. Onan, bu teslimi defterin son sayfalarına “Kulübün uğradığı yangın felâketinde kaybolan bu çok değerli defter, meçhul bir şahıs tarafından Vatan Matbaası’na getirilmiş. Benim masamın üzerine 7. 4. 944 tarihinde bırakıldı” notunu düşüp imzaladı.

Son Halife Abdülmecid Efendi’nin 1920 ile 1924 ortasında Fenerbahçe Başkanlığı yapan oğlu Şehzade Ömer Faruk Efendi’nin lider olmadan evvel hatıra defterine yazdıkları: “Kulübün faaliyetini görmek medâr-ı iftihârım olacaktır” (sol sayfada en üstte).

“ATATÜRK FENERBAHÇELİ MİYDİ?” TARTIŞMALARININ TEMEL DESTEĞİ OLAN SATURKAR

Defterin en dikkat cazip kısmı ise Mustafa Kemal Paşa’nın, 3 Mayıs 1918 tarihli ziyaretinde kaleme aldığı satırlar. Atatürk, “Fenerbahçe Kulübünün her tarafta mazhar-ı takdîr olmuş bulunan mesaisinin eserlerini işitmiş; kulübü ziyaret ve buna himmeti dokunanları tebrik etmeyi görev edinmiştim… Takdirlerimi ve tebriklerimi buraya kaydetmekle iftihar ediyorum” sözlerini yazarak “Ordu Kumandanı M. Kemal” halinde imzaladı.

Bardakçı, bu satırların yıllardır süren “Atatürk Fenerbahçeli miydi?” tartışmalarının temel desteği olduğunu belirtti.

23 Haziran 1925’te kulübü ziyaret eden Maarif Vekili Hamdullah Suphi, defterin bir sayfasını doldurmuş.

NEDEN YAYINLANMIYOR

Yazısında, defterin nasıl tekrar ortaya çıktığını ve bugüne kadar neden yayımlanmadığını da ele alan Bardakçı, yıllar evvel arşivini düzenlerken defterin fotokopilerine tekrar rastladığını ve “Kulüp neden bu değerli anıyı yayımlamaz?” sorusunu kendine sorduğunu aktardı. Bunun üzerine koyu Fenerbahçeli bir-iki dostunu arayarak durumu sorduğunu tabir eden Bardakçı, şu yanıtı aldığını yazdı:

“Defterin hem yepyenisi, hem yeni yazıya aktarılmış hali, hem de yabancı lisandaki kısımlarının Türkçe çevirisi hazırlandı. Bu çalışma, Galatasaray Lisesi mezunu ama koyu Fenerbahçeli olan Prof. Vahdettin Engin’in öncülüğünde gerçekleştirildi. Fakat kulüp içindeki didişmeler nedeniyle yayın bir türlü gerçekleşmedi; zira bu işle ilgilenecek muhatap bulunamıyor.”

“19 BİN 700 LİRADAN SATILSA”

Bardakçı, yazısında bu kadar değerli bir hatıranın kamuoyuna sunulmamasını eleştirerek, “Başta Atatürk olmak üzere birçok kıymetli ismin el yazılarıyla imzalarının yer aldığı bu defterin tıpkıbasımı yapılsa, halk baskısı Fenerbahçe’nin kuruluş yılına atıfla 1907 liradan, lüks baskısı ise 19 bin 700 liradan satılsa dakikasında tükenir” tabirlerine yer verdi.

Yazısını “Fenerbahçe bu işi yapmadığı takdirde defterin bendeki manzaralarını önemli bir yayınevine sevabına versem mi sanki?” diyerek noktalayan Bardakçı, kulübe tarihi bir mirasın kıymetlendirilmesi davetinde bulundu.

PROF. DR. VAHDETTİN ENGİN KİMDİR

Birçok tarihi yapıta imza atan Engin’i hem Galatasaraylı hem de Fenerbahçeli futbolseverler yakından tanıyor.

Vahdettin Engin, 2020 yılında Galatasaray Lisesi müdürü olarak görev yaparken, birebir vakitte akademisyen kimliğiyle Fenerbahçe’nin 1959 öncesi şampiyonluklarının sayılması gerektiği istikametinde açıklamalarda bulundu.

Bu açıklamaları, Galatasaray topluluğu içinde reaksiyonla karşılandı. Çünkü 1959 öncesi şampiyonlukların tescili, Galatasaray’ın lig tarihindeki üstünlüğünü direkt etkileyen bir bahis.

GALATASARAY’IN “VAHDETTİN” AÇIKLAMASI

Hatta o denli ki, Galatasaray Spor Kulübü, toplumsal medya hesabından Vahdettin Engin’i istifaya davet etti. Sarı-kırmızılı kulüp, yaptığı açıklamada Vahdettin Engin’in ismini büyük harflerle “VAHDETTİN” biçiminde yazdı. Bu tutum, “hainlikle” anılan son Osmanlı Padişahı Vahdettin’e atıf biçiminde yorumlandı.

Bazı Galatasaraylı taraftarlar ve toplumsal medya kullanıcıları da Vahdettin Engin’in bu açıklamalarını “camianın bedellerine aykırı” buldu ve müdürlük vazifesinden alınması gerektiğini savundu. Fakat bu reaksiyonlar resmi bir soruşturma ya da misyondan alma sürecine dönüşmedi.

Vahdettin Engin, Haziran 2021’de müddeti dolunca müdürlük vazifesine devam etmek istemediğini belirtti. Bu durum “istifa etti” halinde yansıtılsa da, kendisi bu kararı ferdî bir tercihle aldığını tabir etti. Topluluk içi reaksiyonların bu karar üzerinde dolaylı bir tesiri olduğu düşünülüyor.