Aygün Kevrina’nın kaleme aldığı Sırlarım İpte Asılı Kaldı Balım isimli kitap, Deniz Gezmiş’e dair yeni ve tartışmalı bir anlatı sunarak geniş yankı uyandırdı. Kitapta, Aygün Kevrina’nın 1960’lı yılların sonlarında Deniz Gezmiş’le yaşadığını öne sürdüğü özel bağlantı birinci sefer detaylı biçimde ele aldı.
‘YARIM ASIRDAN FAZLA PEK ÇOK KİTAP YAZILDI’
Çubukçu’nun yazısı şu biçimde:
“Aygün Kevrina’nın Sırlarım İpte Asılı Kaldı Balım adlı kitabı yayımlandıktan sonra geniş okuyucu ilgisinin yanı sıra kimi tartışmalara da alan açtı. Sadece devrimci gençlik tarihinin simgesi olmakla kalmayıp Türkiye’de bütün sol ve sosyalist hareketler için de ortak bir bedel olan Deniz Gezmiş hakkında söylenen, yazılan her kelamın tartışılması, kıymetlendirilmesi kıymetlidir. Deniz Gezmiş hakkında yarım asırdan fazla bir vakittir pek çok kitap yazıldı. Deniz, şiirlere, türkülere, sinemalara, tiyatro oyunlarına bahis oldu. Fakat birinci sefer onun özel ve bilinmeyen kalmış bir yanının perdesi açıldı. Kimi hayranlar, efsanevi devrimci başkanın aşkı hakkında konuşulmasını “magazinleştirme” olarak değerlendirerek kitabı kınadı, kimileri ise bir idolün insan tarafının konuşulması için fırsat olarak görüp bedelli buldu.
Aslında kitabı “magazinleştirme” teşebbüsü, Aygün Kevrina’nın gerçek olmadığı, kendisi gerçekse bile yazdıklarının hayal eseri olduğunu ileri sürenlerden geldi. Deniz’le tıpkı yıllarda öğrenci olmuş, onunla bir mühlet devrimci gençlik hareketlerine katılmış olanlardan kimileri, Deniz’in “Bütün sırlarını bilen” arkadaşları üzere konuştular. “Yok bu türlü bir şey, olsa biz bilirdik!” dediler. Bunu söylerken, bir kısmı henüz kitabı okumamıştı bile! Deniz’in bu aşkını nasıl büyük bir itinayla sergilememeye çalıştığını inandırıcı bir biçimde anlatan Aygün Kevrina’nın hikayesinden haberleri yoktu. Hikayeyi bilenler, Deniz’in nitekim en yakınında olan birkaç kişiydi. Onlardan hayatta kalan biri, arkadaşları ortasındaki ismiyle Dinamit Kenan’dı (Kenan Ertuğrul). “Olsa biz bilirdik” diyenler, herhalde Dinamit ile Deniz ortasındaki omuz omuza bağlantıyı inkar edemeyecekler, onun tanıklığına kuşku düşüremeyeceklerdir.”
KEVRİNA’NIN DENİZ’LE OLAN İLİŞKİSİ
“Kitabı okudun. İtirazları da biliyorsun. Sen, Kevrina’nın Deniz’le olan alakası ve anlattığı tutkulu sevdası üzerine ne söylemek istersin?
Kitapta, bilhassa Deniz’le münasebetinin başladığını söylediği yeri çok uygun biliyorum. Merdivenlerden düşmesini, Deniz’in onu kaldırıp yaralarıyla ilgilenmesini anlattığı yer, aslında Beyoğlu-Tünel’deki TMGT (Türkiye Ulusal Gençlik Teşkilatı) binasıdır, bunu Kevrina Aksaray FKF olarak hatırlıyor. Yanlışsız, Aksaray’da FKF’nin bir yeri vardı, fakat TMGT’de bu uzun uzunluklu kumral kızı çok sefer gördüm ve Deniz’le sıradan olmayan bir yakınlığı olduğunu biliyordum. Şık giysili ve bir güçlü aile kızı görünümlüydü. Deniz bağlarını sergileme tavrı içinde olmadı; daha çok Aygün’ü muhafaza fikriyle bir kız arkadaşı, bir sevgilisi olduğunu her yerde el ele dolaşarak herkese bilhassa belirli edip göstermeye çalışmıyordu lakin bağları gizli-saklı da değildi. Örneğin TMGT’ye çoklukla akşamüzerleri bazen başka ayrı olsa bile bazen de birlikte geliyor, yeniden bazen farklı ayrı bazen de birlikte çıkıyorlardı. Vakit zaman TMGT’de kalıp orada yatarak geceleyen arkadaşlardan bu yakınlığı hatırlayan çıkacaktır. O periyot birtakım şahıslar kız arkadaşlarını aksiyonlardan uzak meblağ, örneğin şovlara katılmasını istemez, hatta bu nedenle bazen kendileri de katılmayıp onlarla el ele biraz uzaktan izlerlerdi şovları. Deniz o denli yapmadı. 1969 başındaki ağır protestolara birlikte katıldılar daima. Giderek çaba şartlarının sertleşmekte olduğu, Aygün’ün de gözaltına alındığı bu ağır hareketlilik periyodu birbirlerinden kopup ayrıldıkları devir oldu tıpkı vakitte. Münasebetlerini tam bir açıklıkla yaşamaktan kaçınmaları ve sonunda birbirlerinden kopmalarının Deniz’in başında silaha sarılma zorunluğu fikrinin netleşmesiyle bağlı olduğunu düşünüyorum. Deniz, Aygün’ü çok seviyor, sevgisinin yürümeyi kararlaştırdığı yolda kendisine “ayak bağı” olmasını istemiyor ve onu kendisinden kaynaklanacak tehlikelerden muhafazaya çalışıyordu. Bunu da Kevrina kendi tarafından epeyce açık ve inandırıcı bir biçimde anlatıyor. Bu anlatılanların, Deniz’in kişiliğine uyduğunu düşünüyorum.”
EVLİLİK GİRİŞİMİ
“Ayrılma kararı alınmasından sonra Deniz’in nasıl dinginleşip duygusallaştığını çok yeterli hatırlıyorum. Deniz’in “İmdadına yetişen” tıpkı günlerin çok hareketliliği ve bu hareketlenmenin Deniz’den talep ettikleri oldu. Nisan başlarında cezaevinden çıktıktan sonra Deniz kendisini üniversitenin işgal teşebbüsü, protesto şovları, düzenlenen forumlar, polisle çatışmalar ve 9-10 Haziran’daki geniş kitle gösterisinin içinde buldu. Tümünün örgütleyicisi ve yönlendiricisi olarak tarihin kendisinden beklentilerini yerine getirmeye çalışırken hislerini denetlemeyi öğrenmekten diğer devası yoktu.
Peki, evlilik teşebbüsüne ne diyorsun? Bu da tartışmalı bulunuyor.
O periyotta, bilhassa üniversitenin birinci yıllarında evlenen arkadaşlarımız çoktu. En bilenen örnekleri söyleyeyim, Yetenekli Çayan ve Sinan Cemgil evliydiler. Anlatılanlar, Deniz’in üniversitedeki birinci yıllarına ilişkin bir olaydır. Deniz, bağlantıyı yasallaştırmak ve beraberlikleri önündeki manileri kaldırmak için bu yolu düşünmüş olabilir. Direkt şahidi değilim ancak bunun ihtimal dışı olmadığını söyleyebilirim. Ancak hepimiz biliriz, Deniz’in en çok kullandığı kelamlardan biri “Biz vefata nişanlıyız” özdeyişidir. Che’nin, “Ölüm nereden ve nasıl gelirse gelsin” diye başlayan o ünlü meydan okumasını gür sesiyle bağırarak tekrarladığını da hepimiz biliriz. Hasebiyle bu her şeye hazırlıklı ruh halinin göze aldığı seyahate, şimdi buna hazır olmayan bir genç kızı da götürmek istememiş olması çok doğal. Aslında Kevrina da bunu anlamış, kendisine çok acı gelmesine karşın kabullenmiştir.”
‘HİÇ TANIMAYANLAR BİLE GÜNLERCE YAS TUTTU’
“Olaylar ve tarih dizini ortasında kimi uyumsuzluklar bulunduğu da söyleniyor. Falanca tarihte filanca olay olmamıştı üzere… Senin de tespit ettiğin bu tipten yanlışlar var mı?
Öncelikle bu kitabın bir tarih kitabı, dokümanlara dayanan bir araştırma olmadığını unutmayalım. Hakikaten, Kevrina da kitabın bir yerinde buna değiniyor. Yazmaya başladığı anda, hangi olayın evvel hangisinin sonra olduğunu şaşırdığını söylüyor. Anılar, resen sıraya dizildiler diyor. Şu cümlesi de kıymetli bence: “Onlar kendi kendilerine yazıldılar. Yıllarca sabretmişler, demlenmişlerdi.” Ortadan neredeyse altmış yıl geçmiş ve Kevrina anılarını paylaşmaya çok geç karar vermiş. Onun yaşadığı sıradan bir aşk kıssası değil. Aşık olduğu insan, her istikametiyle harikulâde ve mevti de bütün bir halkı acılara boğmuş bir devrimci. Onu hiç tanımayanlar bile günlerce yas tuttu. Ona aşık olan, onun sıcaklığını hissetmiş, gözlerinin içine bakmış bir genç kızın acısının ve yasının büyüklüğünü kestirim etmek sıkıntı değil. Bu türlü bir acıyla kaplanmış bellekte, her olayın tam ve gerçek haliyle hatırlanıp yazılması mümkün değil. Tutkuyla yaşanmış bir aşkın sevdası yarım kalmış bir genç kızı yaşlı bir bayana dönüştüren 60 acılı yıl boyunca hayalle gerçeğin, yaşanmışlıklarla kurgunun iç içe geçeceği fikir ve hislere yataklık etmesinden doğal ne olabilir? Artık seninle 1968 yılını konuşuyoruz, tıpkı olayı farklı farklı hatırlıyor anlatıyoruz, yanımızda iki kişi daha olsa, ortaya değişik, tutarsızlıklarla dolu bir kıssa çıkacak. Birtakım tarihlerle gelişmeler sıkıntılı olabilir lakin ben Kevrina’nın samimiyetinden kuşku duymuyorum. Bize neredeyse mitolojik bir kahraman haline getirilmiş olan devrimci bir gencin insancıl his dünyasını görmemiz için kapı açan bir kitap ve bu bakımdan elbette çok değerli.
Kitapta ABD casuslarının öğrencilerle bağlantı kurmaya çalışmasının anlatıldığı bir kısım var. Kevrina evvel Savaş Gemisi Shangri-La’ya götürülen öğrenciler ortasında yer alıyor, sonra orada kendileriyle Türkçe konuşan bir Amerikan subayını polis tarafından sorgulanması sırasında karşısında buluyor. O devirde ABD ile Türkiye ortasındaki alakaları detaylarıyla bilmeyenler için yadırganabilecek bir kıssa üzere görünüyor.
Bu hiç de hayal eseri değil. İstanbul sokaklarında ABD askeri polisi devriye gezerdi. Kaldı ki Kevrina, bir ajanlaştırma teşebbüsünden kelam ediyor, bu durumda devrimci gençlik başkanlarının, hele Deniz üzere artık her haliyle genç bir devrimci başkan olmuş birinin onların gözünden kaçması imkansız. Sorgunun bir Amerikan casusu tarafından yönlendirilmesi de şaşırtan değil. O devirde, İstanbul Emniyetinin başında Muzaffer Çağlar bulunuyordu ve Kevrina’nın anlattığı azap metotlarına devrimci gençlerin birçoğu aşinaydı.”
